ایرانیان درد فروپاشی اقتصادشان را حس می‌کنند

• جنگ و محاصره دریایی آمریکا باعث سختی‌های اقتصادی شدید در ایران شده و بیش از یک میلیون نفر را بیکار کرده است.
• دولت ایران برای مهار پیامدهای اقتصادی، دستمزدها را افزایش داده، کالاها را سوبسید کرده و کمک‌های نقدی ارائه کرده است.
• تهران پیشنهاد داده است که حملات خود در تنگه هرمز را در ازای پایان کامل جنگ و لغو محاصره بنادر ایران توسط آمریکا متوقف کند.

جنگ هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد ایران تحمیل کرده است: بیش از یک میلیون نفر بیکار شده‌اند، قیمت مواد غذایی سر به فلک کشیده و قطعی طولانی‌مدت اینترنت کسب‌وکارهای آنلاین را فلج کرده است.

سؤال اینجاست که رهبران ایران تا چه اندازه حاضرند درد و رنج بیشتری را تحمل کنند تا به یک پایان مطلوب برای جنگ برسند.

مذاکرات بین آمریکا و ایران متوقف شده است. مقامات آمریکایی معتقدند که ایران به دلیل بحران اقتصادی رو به تعمیق، به زودی تسلیم خواهد شد. ایران نیز بر این باور است که آمریکا زودتر تسلیم شده و محاصره بنادر ایران را برای آرام کردن بازارهای جهانی و کاهش قیمت بنزین در آمریکا پایان خواهد داد.

دولت ایران برای مهار پیامدهای اقتصادی، دستمزدها را افزایش داده، کالاهای اساسی را سوبسید کرده و به افراد فقیر کمک‌های نقدی پرداخت کرده است. اما به گفته ساکنان، مقامات با سطحی از سختی مواجه هستند که در دهه‌های اخیر بی‌سابقه بوده است.

الکس واتانکا، همکار ارشد و کارشناس ایران در مؤسسه خاورمیانه، اظهار داشت: «این یک رژیم اقتدارگرا است و می‌تواند ادعا کند که مقاومت در برابر فشار اقتصادی، مسئله غرور ملی است.» او در عین حال افزود: «با خشک شدن پول به دلیل محاصره، ممکن است شاهد باشیم که افراد بیشتری چاره‌ای جز بسیج سیاسی نخواهند داشت.»

در کانون این نزاع، بسته ماندن تنگه هرمز قرار دارد که مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان است.

ایران این تنگه را در اوایل درگیری بست و عملاً از این آبراه برای گروگان گرفتن اقتصاد جهان استفاده کرد. آمریکا نیز با محاصره دریایی خود پاسخ داد و ضربه‌ای ویرانگر به اقتصاد از پیش ضربه دیده ایران وارد کرد.

درآمدهای دولتی خشک شده است، درست در زمانی که نیازهای جمعیت رو به افزایش است.

به گفته غلامحسین محمدی، مقام مسئول در وزارت کار و امور اجتماعی ایران، بر اساس برآوردهای اولیه، جنگ حدود یک میلیون نفر را به طور مستقیم و یک میلیون نفر دیگر را به طور غیرمستقیم بیکار کرده است. این رقم بخش قابل توجهی از تقریباً ۲۵ میلیون نفر شاغل در ایران است.

هزینه زندگی سر به فلک کشیده و نرخ تورم سالانه در ماه منتهی به اواسط آوریل نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۶۷ درصد رسیده است، که طبق اعلام بانک مرکزی ایران است. قیمت سوبسیدی گوشت قرمز، که عمدتاً از طریق مسیرهای دریایی وارد می‌شد، به معادل حدود ۳.۶۰ دلار در هر پوند رسیده است، که برای اکثر مردم در کشوری که حداقل دستمزد حدود ۱۳۰ دلار در ماه است، غیرقابل دسترس است.

مهدی قدسی از مؤسسه مطالعات اقتصادی بین‌المللی وین گفت: «زندگی دیگر مقرون به صرفه نیست. ایران در ضعیف‌ترین نقطه خود قرار دارد.»

به گفته ساکنان، کسب‌وکارها در سراسر کشور – از تولیدکنندگان تا خرده‌فروشان – در حال تعطیلی هستند. کمبود فولاد و سایر مواد اولیه، تولید در صنایع مختلف را مختل کرده است. کالاهای الکترونیکی که عمدتاً وارداتی هستند، کمیاب و گران شده‌اند.

فروپاشی اقتصادی ایران پیش از جنگ آغاز شد و سال‌ها تحت تحریم‌های آمریکا و بین‌المللی بود. سقوط ارزش پول محلی و افزایش سریع قیمت‌ها در ابتدای سال منجر به اعتراضات گسترده ضددولتی شد. رژیم با استفاده از نیروی کشنده، اعتراضات را سرکوب کرد. مشکلات اقتصادی که زمینه‌ساز اعتراضات بودند، از زمان آغاز جنگ تشدید شده‌اند و این احتمال را افزایش می‌دهد که ناآرامی‌ها دوباره شعله‌ور شوند.

عملیات بمباران توسط اسرائیل و آمریکا خسارات فیزیکی گسترده‌ای به جاده‌ها، بنادر و ساختمان‌های مسکونی وارد کرده است. همچنین صنایع حیاتی، از جمله کارخانه‌های اصلی فولادسازی و پتروشیمی کشور، مورد اصابت قرار گرفتند. رسانه‌های دولتی ایران تخمین می‌زنند که بازسازی پس از جنگ می‌تواند حدود ۲۷۰ میلیارد دلار هزینه داشته باشد، که رقمی کمرشکن برای کشوری با تولید ناخالص داخلی سالانه ۳۴۱ میلیارد دلار در سال گذشته است.

قبل از محاصره، بیشتر صادرات نفت ایران و بیشتر واردات آن – از مواد غذایی تا داروها و مواد اولیه – از طریق تنگه هرمز انجام می‌شد.

طبق سوابق کشتیرانی، اکنون ایران در تلاش است تا نفت و سایر کالاهایی را که بیشترین درآمد آن را تأمین می‌کردند، ارسال کند. هومایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد نفت در شرکت داده‌های کالا Kpler، گفت که تا ماه مارس، ایران روزانه ۱.۸۵ میلیون بشکه نفت خام به ارزش ۱۹۱ میلیون دلار با قیمت‌های بین‌المللی صادر می‌کرد. هیچ مدرکی وجود ندارد که محموله نفتی ایران محاصره آمریکا را نقض کرده و به مشتریان چینی یا سایر خریداران رسیده باشد.

ایران برای بازگشایی سریع تنگه هرمز فشار می‌آورد، که نشان‌دهنده اهمیت حیاتی آن برای اقتصادش است. روزنامه وال استریت ژورنال گزارش داده است که تهران به میانجی‌گران منطقه‌ای پیشنهادی برای توقف حملات خود در تنگه ارائه کرده است، در ازای پایان کامل جنگ و لغو محاصره بنادر ایران توسط آمریکا. تهران می‌خواهد بحث‌ها درباره برنامه هسته‌ای ایران را به تعویق بیندازد.

جواد صالحی‌اصفهانی، استاد اقتصاد که در دانشگاه ویرجینیا تک در مورد ایران تحقیق می‌کند، گفت: «دولت پایان جنگ را آغاز مشکلی جدید می‌داند: مقابله با شهروندان ناامید و فقیر. اگر صادرات نفت خام از سر گرفته شود، آنها کمی آرامش خواهند داشت. ایران می‌تواند مسیر رو به بالا به سمت بهبود را پیش‌بینی کند، و مردم می‌توانند بگویند: این دوران وحشتناکی است، اما بهبود خواهیم یافت.»

دولت ایران برای مهار پیامدهای اقتصادی اقداماتی انجام داده است. حداقل دستمزد و حقوق کارمندان دولتی را افزایش داده و به سوبسید نان، سوخت و سایر کالاهای ضروری ادامه داده است. این دولت به فقرا کمک‌های نقدی می‌دهد و کوپن برای خرید برنج، مرغ، روغن پخت و پز و سایر کالاها صادر می‌کند. همچنین از ذخایر استراتژیک اقلام خانگی استفاده کرد تا ضربه اقتصادی را برای مردم عادی کاهش دهد.

دولت از ایرانیان خواسته است با محدود کردن مصرف آب، برق و گاز، سهم خود را ایفا کنند. ساکنان تهران تشویق شدند که کمتر رانندگی کنند و به جای آن از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند.

ایران برخی اقدامات حمایتی را انجام داده و صادرات محصولات فولادی را ممنوع کرده است. رسول خلیفه سلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، به شرکت‌ها توصیه کرد که برای دو ماه آینده مصرف ورق‌های فولادی خود را سهمیه‌بندی کنند، که این خبر توسط رسانه‌های دولتی ایران منتشر شد.

ایران در تلاش است تا با استفاده از مسیرهای تجاری جایگزین، محاصره آمریکا را دور بزند. ابراهیم نجفی، نماینده مجلس ایران، اخیراً در مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که ایران از طریق مسیرهای ریلی با ترکیه، ارمنستان و آذربایجان و همچنین دریای خزر در شمال، کالا وارد می‌کند.

به گفته Kpler، حداقل ۱۱ کشتی حامل غلات، ذرت و روغن آفتابگردان از زمان آغاز محاصره آمریکا به بنادر خزر ایران رسیده اند. این کشتی‌ها از روسیه، قزاقستان و ترکمنستان حرکت کرده بودند.

در آخر هفته گذشته، پاکستان اعلام کرد که شش کریدور – شامل بنادر و مرزهای زمینی – را برای ترانزیت بدون محدودیت کالاهای ایرانی تعیین کرده است. این مسیرها برای واردات برنج و گوشت نیز استفاده خواهند شد.

محمد امرسی، کارشناس ایران و عضو شورای مشورتی جهانی مرکز ویلسون، یک اندیشکده در واشنگتن، گفت: «ایرانیان سختی خواهند کشید. اما آستانه تحمل درد آنها بالاتر است.»