مقامات آمریکایی و ایرانی روز پنجشنبه یکی از «شدیدترین» دورهای مذاکرات خود را در ژنو برگزار کردند، اما در بحبوحه تشدید اختلافات بر سر قابلیتهای هستهای نتوانستند به توافقی دست یابند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت: «پیشرفتهای بیشتری در تعامل دیپلماتیک ما با ایالات متحده حاصل شده است. این دور از مذاکرات تاکنون شدیدترین بوده است.»
او اضافه کرد که «تفاهم متقابل» وجود دارد که هر دو طرف به «شیوه دقیقتری» به تعامل ادامه خواهند داد.
هیئت آمریکایی، به رهبری استیو ویتکوف، نماینده ویژه، و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور دونالد ترامپ، هنوز بیانیهای درباره وضعیت مذاکرات منتشر نکرده است.
مجله تایم برای اظهارنظر با کاخ سفید تماس گرفته است.
خطر بروز درگیری بین دو طرف همچنان پابرجا است؛ ایالات متحده در هفتههای اخیر حضور نظامی خود را در منطقه خاورمیانه در بحبوحه تنشهای فزاینده افزایش داده است.
پیش از مذاکرات روز پنجشنبه، عراقچی هشدار داد که هرگونه درگیری بین دو طرف احتمالاً به یک «جنگ ویرانگر» منجر خواهد شد.
او گفت: «از آنجا که پایگاههای آمریکایی در نقاط مختلف منطقه پراکنده هستند، متاسفانه شاید کل منطقه درگیر شود. البته ما آمادهایم. ما برای هر دو گزینه – جنگ و صلح – آمادهایم.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز گفته است که ایالات متحده آماده اقدام نظامی است، اگر شرایط خاصی برآورده نشود، و به حملات سال گذشته آمریکا به سه سایت کلیدی هستهای ایران به عنوان یک هشدار اشاره کرد.
ترامپ در سخنرانی سهشنبه شب خود درباره وضعیت کشور، ایران را به از سرگیری «جاهطلبیهای پلید» مرتبط با تسلیحات هستهای متهم کرد و به نظر میرسید اشاره کرد که اگر تهران این جاهطلبیها را کنار نگذارد، ایالات متحده اقدام نظامی را در نظر خواهد گرفت. او ادعا کرد که ایران در حال کار برای «ساخت موشکهایی است که به زودی به ایالات متحده آمریکا خواهند رسید.»
ایران به سرعت این ادعاها را رد کرد و ترامپ را به نشر «دروغهای بزرگ» درباره برنامه هستهای خود و قیام ژانویه علیه رژیم ایران متهم کرد، که طی آن نیروهای امنیتی، بر اساس برخی برآوردها، دهها هزار معترض را کشتند.
ترامپ در سخنرانی خود گفت که ایران «حداقل ۳۲۰۰۰ معترض را در کشور خود کشته است - بسیاری از آنها را با گلوله زدند و به دار آویختند.» مقامات ایرانی این ارقام نقل شده را رد کردند.
در اواخر ژانویه، مقامات بهداشتی محلی به تایم گفتند که تعداد کشتهشدگان اعتراضات میتواند به ۳۰ هزار نفر برسد. تایم نتوانسته است این ارقام را به طور مستقل تأیید کند.
روز جمعه، فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، گفت که «وضعیت در ایران همچنان ناپایدار است» و نگرانیهایی را مطرح کرد که ایرانیان بیشتری به دلیل اعتراضات با اعدام روبرو هستند.
او گفت: «من از گزارشها مبنی بر اینکه حداقل هشت نفر، از جمله دو کودک، در ارتباط با اعتراضات به اعدام محکوم شدهاند، وحشتزده هستم. گزارش شده است که ۳۰ نفر دیگر در معرض همین حکم قرار دارند.» او خواستار «تحقیقات مستقل، بیطرفانه و شفاف، تضمینهای محاکمه عادلانه، و توقف فوری مجازات اعدام» شد.
او افزود: «من از پتانسیل تشدید نظامی منطقهای و تأثیر آن بر غیرنظامیان به شدت نگرانم. امیدوارم صدای عقل و منطق پیروز شود.»
موانع اصلی در کانون بنبست آمریکا و ایران
به گفته عراقچی، گفتگوها پیرامون قابلیتهای هستهای و پایان تحریمهای آمریکا علیه ایران همچنان نقاط کانونی اصلی برای پیشبرد مذاکرات هستند.
الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت ایران، در مورد اختلاف هستهای گفت: «غنیسازی بر اساس نیازها ادامه خواهد یافت و چیزی از ایران خارج نخواهد شد؛ گزینههای دیگر از جمله رقیقسازی همچنان روی میز است.»
اورانیوم غنیشده میتواند به عنوان سوخت در نیروگاهها استفاده شود، اما در سطوح بالا نیز میتوان از آن برای ساخت تسلیحات هستهای استفاده کرد. ایالات متحده خواستار تضمینهای قاطع در مورد غنیسازی اورانیوم از ایران و بازرسیهایی است که به واشنگتن امکان میدهد بررسی کند که تهران در حال ساخت سلاح هستهای نیست. ایران به شدت هرگونه تلاش برای دستیابی به تسلیحات هستهای را تکذیب کرده است.
اما برای ایالات متحده، همانطور که در سخنرانی وضعیت کشور ترامپ اشاره شد، ترس از چنین تسلیحاتی همچنان پابرجاست.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، روز چهارشنبه این نگرانیها را تکرار کرد و گفت: «همچنین مهم است که به یاد داشته باشیم ایران از گفتگو درباره موشکهای بالستیک با ما یا با هیچ کس دیگری خودداری میکند، و این یک مشکل بزرگ است.»
عراقچی پس از مذاکرات روز پنجشنبه گفت که «گامهای مرتبط با هستهای» برای هر توافقی ضروری است و در آینده بیشتر مورد بحث قرار خواهد گرفت.
او همچنین بر اهمیت پایان تحریمها تأکید کرد.
اوایل هفته جاری، ایالات متحده تحریمهای گستردهای را علیه نهادهای مرتبط با ایران و ناوگانهای پنهان اعلام کرد.
در بیانیهای که وزارت امور خارجه آمریکا در تاریخ ۲۵ فوریه (۶ اسفند) منتشر کرد، آمده است: «رژیم ایران همچنان اقتصاد خود را با پیامدهای فاجعهبار برای مردمش سوءمدیریت میکند و به جای نیازهای اساسی ایرانیان عادی، اولویت را به تأمین مالی نیروهای نیابتی خارجی و موشکها میدهد. تحریمهای امروز منابع مالی غیرقانونی را هدف قرار میدهند که رژیم برای پیشبرد اهداف بدخواهانه و بیثباتکننده خود استفاده میکند.»
ایران اقدامات تحریمی اضافی را رد کرده است.
چه اتفاقی قرار است بیفتد؟
بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، که در نقش میانجیگر فعالیت میکرد، پس از پایان مذاکرات گفت که هر دو طرف برای مشورت با پایتختهای مربوطه خود باز خواهند گشت و «بحثهای در سطح فنی» هفته آینده در وین برگزار خواهد شد.
عراقچی در مورد تیمهای فنی – کارشناسانی که وظیفه تدوین جنبههای عملیاتی توافق را بر عهده دارند – گفت که مأموریت آنها «به اندازه ما حیاتی است» وقتی صحبت از تعیین چارچوب توافق آینده میشود.
اما به نظر میرسد همه تیمهای درگیر با یک ضربالاجل فشرده کار میکنند، زیرا ترامپ در ۱۹ فوریه (۳۰ بهمن) هشدار داده بود که ایران باید ظرف ۱۰ تا ۱۵ روز به توافق برسد، وگرنه «اتفاقات بسیار بدی» رخ خواهد داد.