ژنو — فرستادگان ایالات متحده، استیو ویتکوف و جرد کوشنر، روز پنجشنبه با مطالبات سخت وارد دور حساسی از مذاکرات بر سر برنامه هستهای ایران میشوند. این فشارها از سوی تندروها در دولت و جمهوریخواهان کنگره برای جلوگیری از توافقی است که میتواند به عنوان یک معامله سست مورد انتقاد قرار گیرد.
به گفته مقامات، در این مذاکرات که اکنون در ژنو در جریان است، انتظار میرود مذاکرهکنندگان آمریکایی صراحتاً اعلام کنند که ایران باید سه سایت اصلی هستهای خود — در فردو، نطنز و اصفهان — را برچیند و تمام اورانیوم غنیشده باقیمانده خود را به ایالات متحده تحویل دهد.
همچنین انتظار میرفت که آنها اصرار داشته باشند هر توافق هستهای باید دائمی باشد و بند انقضا (غروب) نداشته باشد؛ برخلاف محدودیتهایی که در طول زمان تحت پیمان هستهای مذاکره شده در دولت اوباما برداشته شد و جمهوریخواهان مدتهاست آن را بسیار ضعیف میدانستند. ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود از آن توافق، یعنی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، خارج شد و تحریمهای سختی را علیه ایران بازگرداند.
مطالبات آمریکا پس از آن مطرح میشود که ترامپ در سخنرانی وضعیت کشور خود در روز سهشنبه هشدار داد که ایران همچنان به دنبال دستیابی به سلاح هستهای و موشکهای بالستیک است که میتوانند به ایالات متحده برسند؛ اتهاماتی که ایران آنها را رد میکند.
این خواستهها میتواند برای تهران دشوار باشد، زیرا هر دو طرف به دنبال یک جایگزین دیپلماتیک برای حمله آمریکا هستند. ترامپ تهدید کرده است که اگر توافقی حاصل نشود، اقدام نظامی انجام خواهد داد و نیروهایی را در نزدیکی این کشور مستقر کرده است که شامل دو ناو هواپیمابر و مجموعهای از هواپیماهای جنگی پیشرفته، ناوشکنها و سامانههای دفاع موشکی میشود.
ایران هشدار داده است که هرگونه حمله، هرچند محدود، را به عنوان محرکی برای پاسخی همهجانبه تلقی خواهد کرد.
سعید گلکار، دانشیار دانشگاه تنسی در چاتانوگا و کارشناس مسائل نظامی ایران، گفت: «این ممکن است آخرین شانس برای دستیابی به توافق باشد. در صورت شکست، ایالات متحده آنچه را که نمیتواند از طریق دیپلماسی حل کند، با ابزارهای نظامی سامان خواهد داد.»
ایران بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم اصرار دارد اما پیشنهاداتی را برای دلجویی از آمریکا مطرح میکند. این پیشنهادات شامل کاهش غنیسازی به ۱.۵ درصد از ۶۰ درصد فعلی، توقف غنیسازی برای چندین سال، یا فرآوری آن از طریق یک کنسرسیوم عربی-ایرانی مستقر در ایران است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز چهارشنبه گفت که فعلاً ایران هیچ اورانیومی را غنیسازی نمیکند. دو سایت اصلی غنیسازی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن گذشته به شدت توسط حملات اسرائیل و آمریکا آسیب دیدند.
مقامات آمریکایی گفتند که ایالات متحده بر غنیسازی صفر اصرار دارد، اما تیم مذاکرهکننده آن ممکن است با راهاندازی مجدد یک راکتور هستهای در تهران که میتواند اورانیوم با غنیسازی بسیار پایین را برای اهداف پزشکی پردازش کند، موافقت کند.
حتی این سطح از امتیازدهی نیز با فشار شدید تندروهای ایران در دولت و در میان قانونگذاران جمهوریخواه مواجه است. مقامات و قانونگذاران هم نگران ماهیت و هم تصویر عمومی پذیرش توافقی با غنیسازی محدود توسط ترامپ هستند که میتواند به عنوان یک "برجام-سبک" تلقی شود.
سناتور لیندسی گراهام (جمهوریخواه، کارولینای جنوبی)، یکی از متحدان سرسخت ترامپ، روز چهارشنبه گفت: «اگر در حال بررسی اجازه دادن به ایران برای غنیسازی بسیار اندک اورانیوم به منظور حفظ آبرو هستند: آن را رها کنید.»
ایالات متحده تنها کاهش تحریمهای حداقلی را به عنوان بخشی از یک توافق به ایران پیشنهاد میکند، که این خود نقطه اختلاف دیگری است، چرا که ایران به دنبال کاهش قابل توجه تحریمها برای اقتصاد بحرانزده خود است؛ تحریمهایی که محرک اعتراضات گسترده اوایل سال جاری بودند و رژیم را متزلزل کردند. مقامات گفتند ایالات متحده میخواهد ایران برای مدت طولانی به شرایط پایبند باشد و در صورت رعایت توافق، ایران میتواند در زمان مناسب درخواست کاهش تحریمهای بیشتر و مزایای دیگر را داشته باشد.
در حالی که واشنگتن همچنین مایل است ایران برنامه موشکی بالستیک و حمایت خود از گروههای نیابتی را مهار کند، مذاکرات ژنو بر روی مسیر تهران برای دستیابی به سلاح هستهای متمرکز خواهد بود.
برخی مقامات گفتند که مذاکرات درباره موشکها و حمایت ایران از شبهنظامیان منطقهای میتواند توسط شرکای منطقهای آمریکا با نظرات ایالات متحده انجام شود.
سایر مقامات معتقدند که ایالات متحده باید برای یک توافق گستردهتر که برنامه هستهای، موشکها و حمایت از شبهنظامیان را پوشش دهد، تلاش کند، اما اذعان دارند که اگر تنها گزینه موجود باشد، یک توافق فقط هستهای میتواند شروعی قابل توجه باشد.
مقامات ارشد آمریکایی نگرانیهایی را درباره توسعه قابلیتهای موشکی بالستیک دوربرد ایران ابراز کردهاند اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کردند.
روبیو روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت: «من حدس نمیزنم که آنها چقدر از این هدف فاصله دارند، اما قطعاً در تلاش برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما هستند. و باید بگویم که اصرار ایران بر عدم بحث در مورد موشکهای بالستیک، یک مشکل بزرگ است. و به همین نکته بسنده میکنم.»