تهران، ایران — بزرگترین اعتراضات سه سال اخیر در ایران، روز دوشنبه پس از سقوط بیسابقه ارزش پول ملی در برابر دلار آمریکا و استعفای رئیس بانک مرکزی آغاز شد.
تلویزیون دولتی خبر استعفای محمدرضا فرزین را گزارش داد، در حالی که بازاریان و مغازهداران در خیابان سعدی در مرکز تهران و همچنین در محله شوش در نزدیکی بازار بزرگ تهران تجمع کردند. بازاریان نقش مهمی در انقلاب اسلامی سال 1979 که به سلطنت پایان داد و اسلامگرایان را به قدرت رساند، ایفا کردند.
خبرگزاری رسمی ایرنا این اعتراضات را تایید کرد. شاهدان از تجمعات مشابه در دیگر شهرهای بزرگ از جمله اصفهان در مرکز ایران، شیراز در جنوب و مشهد در شمال شرق گزارش دادند. در برخی نقاط تهران، پلیس برای متفرق کردن معترضان گاز اشکآور شلیک کرد.
اعتراضات روز دوشنبه بزرگترین اعتراضات از سال 2022 بود، زمانی که مرگ مهسا ژینا امینی 22 ساله در بازداشت پلیس امنیت اخلاقی، به دلیل آنچه "عدم رعایت حجاب مناسب" عنوان شد، اعتراضات سراسری را به دنبال داشت.
شاهدان به آسوشیتدپرس گفتند که بازاریان مغازههای خود را روز دوشنبه تعطیل کردند و از دیگران نیز خواستند که همین کار را انجام دهند. خبرگزاری نیمهرسمی ایلنا گزارش داد که بسیاری از کسبوکارها فعالیت خود را متوقف کردند، اگرچه برخی مغازههای خود را باز نگه داشتند.
روز یکشنبه، اعتراضات به دو بازار بزرگ موبایل در مرکز تهران محدود شده بود، جایی که معترضان شعارهای ضد دولتی سر میدادند.
ریال ایران روز یکشنبه به 1.42 میلیون در برابر دلار سقوط کرد. روز دوشنبه، با نرخ 1.38 میلیون ریال در برابر دلار معامله شد.
گزارشهایی درباره استعفای احتمالی فرزین در طول هفته گذشته منتشر شده بود. زمانی که او در سال 2022 ریاست بانک مرکزی را بر عهده گرفت، ریال حدود 430 هزار در برابر دلار معامله میشد.
کاهش سریع ارزش پول، فشار تورمی را تشدید میکند و قیمت مواد غذایی و سایر مایحتاج روزانه را بالا میبرد و بودجه خانوارها را بیش از پیش تحت فشار قرار میدهد؛ روندی که با تغییر قیمت بنزین که در روزهای اخیر اعمال شده، ممکن است بدتر شود.
طبق مرکز آمار دولتی، نرخ تورم در دسامبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته به 42.2 درصد افزایش یافت و 1.8 درصد بیشتر از نوامبر است. بر اساس مرکز آمار، قیمت مواد غذایی 72 درصد و اقلام بهداشتی و پزشکی 50 درصد نسبت به دسامبر سال گذشته افزایش یافته است. بسیاری از منتقدان این نرخ را نشانهای از نزدیک شدن به اَبَر تورم میدانند.
گزارشهای منتشر شده در رسانههای رسمی ایران مبنی بر برنامهریزی دولت برای افزایش مالیاتها در سال جدید شمسی که از 21 مارس آغاز میشود، نگرانیها را بیشتر کرده است.
ارزش پول ایران در زمان توافق هستهای سال 2015 که تحریمهای بینالمللی را در ازای کنترلهای شدید بر برنامه هستهای این کشور لغو کرد، 32,000 ریال در برابر دلار بود. این توافق پس از خروج یکجانبه ایالات متحده توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، در سال 2018 از بین رفت.
همچنین، عدم اطمینان در مورد خطر درگیری مجدد پس از جنگ 12 روزه ژوئن که ایران و اسرائیل را درگیر کرد، وجود دارد. بسیاری از ایرانیان نیز از احتمال رویارویی گستردهتری که میتواند ایالات متحده را نیز درگیر کند، نگران هستند که به اضطراب بازار میافزاید.
در سپتامبر، سازمان ملل متحد تحریمهای هستهای علیه ایران را از طریق آنچه دیپلماتها "مکانیزم بازگشت سریع" نامیدند، مجدداً اعمال کرد. این اقدامات بار دیگر داراییهای ایران در خارج از کشور را مسدود کرد، معاملات تسلیحاتی با تهران را متوقف کرد و مجازاتهایی را در ارتباط با برنامه موشکی بالستیک ایران اعمال نمود.