آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران، مذاکرات مستقیم با ایالات متحده را رد کرد و واشنگتن را متهم به تلاش برای تسلیم ایران نمود.
به گزارش رسانههای محلی، خامنهای در اولین حضور کامل عمومی خود پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن، روز یکشنبه در جمع هزاران نفر سخنرانی کرد. این سخنرانی پس از هفتهها انتشار پیامهای ویدئویی کوتاه و حضور محدود در مراسم رسمی صورت گرفت.
غیبت او – به دنبال تهدیدات اسرائیل مبنی بر ترور وی – نگرانیهایی را در مورد ثبات رهبری جمهوری اسلامی ایجاد کرده بود، آن هم در بحبوحه فشارهای داخلی فزاینده بر رژیم برای تغییر مسیر و پیگیری آشتی با واشنگتن.
خامنهای بدون نام بردن از رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، گفت: «این فردی که در حال حاضر در آمریکا مسئول است، ذات خصومت خود با ایران را آشکار کرد – اساساً اینکه آنها میخواهند ملت ایران و جمهوری اسلامی تسلیم شوند.»
خامنهای از سیاستمداران ایرانی که از مذاکرات مستقیم با واشنگتن حمایت میکنند، به عنوان «سطحینگر» انتقاد کرد و اصرار ورزید که «ملت ایران قاطعانه در برابر چنین خواستههایی [آمریکا] خواهد ایستاد.»
وزیر امور خارجه ایران ماه گذشته گفت با استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، در تماس بوده است که وی پیشنهاد از سرگیری مذاکرات را داده بود.
این اظهارات در زمانی حساس مطرح میشود که صداهای اصلاحطلب در ایران به طور فزایندهای برای بازنگری دیپلماتیک با آمریکا، از جمله تعلیق غنیسازی اورانیوم ایران و بازگشت به مذاکرات با هدف کاهش تنشها و پایان دادن به دههها خصومت، فشار میآورند.
سیاستمداران اصلاحطلب مانند مصطفی تاجزاده، زندانی سیاسی، استدلال کردهاند که تعامل میتواند اصلاحات حیاتی اقتصادی و سیاسی را به ارمغان آورد.
اما جناحهای تندرو، به ویژه در مجلس و خطبههای نماز جمعه، به شدت واکنش نشان دادهاند.
برخی حتی پیشنهاد دادهاند که رئیسجمهور اصلاحطلب مسعود پزشکیان، که سال گذشته انتخاب شد، باید برکنار شود.
اما خامنهای از پزشکیان حمایت کرد و درباره نزاع داخلی هشدار داد.
وی در یک سرزنش آشکار به تندروهایی که خواستار برکناری پزشکیان بودند، گفت: «مردم باید از کسانی که به ملت خدمت میکنند، به ویژه رئیسجمهور که سختکوش و پایدار است، حمایت کنند.»
نگرانی عمومی پس از جنگ ژوئن با اسرائیل، که بیش از ۱۰۰۰ نفر تلفات غیرنظامی و دهها کشته از فرماندهان ارشد نظامی و دانشمندان هستهای ایران به جا گذاشت، همچنان بالاست. ایالات متحده در طول این درگیری به اسرائیل در بمباران تأسیسات هستهای ایران پیوست.
اگرچه خصومتهای آشکار متوقف شده است، اما هیچ آتشبس رسمی حاصل نشده و ترس از درگیری مجدد همچنان وجود دارد. گزارشهای مداوم از آتشسوزیها در سراسر کشور، نگرانی عمومی را مبنی بر ادامه جنگ پنهان افزایش داده است، ادعایی که مقامات آن را رد میکنند.
علیرغم فشارهای فزاینده، تهران هیچ قصدی برای محدود کردن برنامه هستهای خود نشان نداده است.
روز جمعه، سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ایران، امکان فعالسازی مکانیسم "ماشه" تحریمها را پیش از ضربالاجل ۱۸ اکتبر بررسی کردند.
این مکانیسم، که در توافق سال ۲۰۱۵ بر سر برنامه هستهای ایران پیشبینی شده بود، امکان بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل را در صورت عدم پایبندی ایران به توافق بر سر محدود کردن فعالیتهای هستهای خود فراهم میکند.
۱۸ اکتبر آخرین تاریخی است که میتوان از این مکانیسم استفاده کرد، اما برای انجام این کار، سه کشور اروپایی باید هفتهها قبل این فرآیند را آغاز کنند.
ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ به طور یکجانبه از این توافق خارج شد و ایران ادعا میکند که این توافق از قبل بیاعتبار است زیرا سه کشور اروپایی نتوانستند به تعهدات خود برای کمک به لغو تحریمها در ازای کاهش بیشتر فعالیتهای هستهای تهران عمل کنند.
تهران تهدید سه کشور اروپایی را رد کرده و تاکنون هیچ تمایلی به از سرگیری مذاکرات با آمریکا یا همکاری مجدد با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، که از زمان جنگ ژوئن به حالت تعلیق درآمده است، نشان نداده است.
علی لاریجانی، دبیر تازه منصوب شده شورای عالی امنیت ملی ایران، روز جمعه به رسانههای داخلی گفت که ایران تمدید ضربالاجل فعلی مکانیسم ماشه را نخواهد پذیرفت، حتی اگر سه کشور اروپایی تمدید تاریخ را به عنوان یک راهحل موقت در صورت از سرگیری مذاکرات ایران با آمریکا در نظر داشته باشند.
وی افزود: «اگر امروز موافقت کنیم، شش ماه دیگر دوباره از ما خواسته میشود که همین کار را انجام دهیم. این پایدار نیست.»