وقتی خلاقیت با سانسور روبرو می‌شود: نقش هیئت نظارت در سینمای امروز

در چشم‌انداز همواره در حال تحول سینمای هند، هیئت مرکزی صدور مجوز فیلم (Central Board of Film Certification - CBFC) همچنان یک نیروی قدرتمند است که اغلب نسخه نهایی فیلم‌هایی را که به دست مخاطبان می‌رسد، دیکته می‌کند. در حالی که وظیفه این هیئت تضمین همسویی محتوا با هنجارها و حساسیت‌های اجتماعی است، مداخلات آن مکرراً بحث‌هایی را درباره آزادی هنری و سانسور برانگیخته است. موارد اخیر، میزان نفوذ تصمیمات CBFC بر فیلم‌های داخلی و بین‌المللی را برجسته می‌کند و گاهی حتی از اکران آن‌ها به طور کامل جلوگیری می‌کند.

فیلم بسیار مورد انتظار «دهادک ۲» با بازی سیدانت چاتورودی و تریپتی دیمری، نمونه‌ای تأثیرگذار از نفوذ CBFC است. «دهادک ۲» که بازسازی فیلم ضدکاستی تامیلی «پری‌یه‌روم پرومال» (Pariyerum Perumal) است، با بررسی دقیق و موشکافانه روبرو شد. CBFC ۱۶ ویرایش اساسی را اجباری کرد که به حساسیت‌های سیاسی، کاستی و مذهبی می‌پرداختند. این تغییرات شامل حذف یا اصلاح محتوای بالقوه بحث‌برانگیز، تنظیم ارجاعات مربوط به کاست‌ها، و تغییرات در عناصر بصری بود. علاوه بر این، برخی از صحنه‌های خشونت‌آمیز کاهش یافت و هشدارنامه‌های مناسب اضافه شدند.

در سال ۲۰۱۶، «اوتدا پنجاب» (Udta Punjab)، فیلمی که به بحران مواد مخدر در ایالت پنجاب می‌پرداخت، به نقطه کانونی بحث سانسور تبدیل شد. CBFC در ابتدا ۹۴ برش را مطالبه کرد و نگرانی‌هایی را درباره محتوای صریح و تصویرسازی پنجاب مطرح کرد. این هیئت استدلال کرد که نمایش فیلم در پنجاب به شهرت منطقه آسیب می‌زند و سرمایه‌گذاری و گردشگری را دلسرد می‌کند. فیلمسازان این تصمیم را به چالش کشیدند و دادگاه عالی بمبئی در نهایت فیلم را با تنها یک برش تأیید کرد و بر اهمیت آزادی خلاقانه تأکید نمود.

فیلم مالایالمی «L2: امپوران» (L2: Empuraan) با بازی موهانلال و پریثویراج، با چالش‌های خاص خود روبرو شد. CBFC ابتدا فیلم را با گواهی U/A تأیید کرد، اما واکنش فزاینده جناح راست باعث شد که فیلمسازان به طور داوطلبانه ۲۴ برش به فیلم با مجموع ۲.۰۸ دقیقه اعمال کنند. این برش‌ها شامل ویرایش صحنه‌های شورش، نمایش خشونت علیه زنان و تغییر نام شخصیت‌ها و تصاویر بود. قابل توجه است که نام شخصیت منفی از «بالراج» (Balraj) به «بالدو» (Baldev) تغییر یافت تا از ارتباط با شخصیت‌های واقعی در شورش‌های سال ۲۰۰۲ گجرات جلوگیری شود. تصویرسازی آژانس تحقیقات ملی (NIA) نیز اصلاح شد و ارجاعات به این آژانس حذف گردید. این تغییرات برای رفع نگرانی‌ها درباره مضامین سیاسی و اجتماعی در فیلم انجام شد.

نفوذ CBFC فراتر از تولیدات داخلی است. «سانتوش» (Santosh)، یک فیلم بریتانیایی-هندی به کارگردانی ساندیا سوری، طبق گزارش‌ها به دلیل تصویرسازی خشونت پلیس، زن‌ستیزی و تبعیض کاستی، از اکران در هند منع شد. با وجود تحسین‌های بین‌المللی، از جمله جوایز در جشنواره کن و نامزدی اسکار، این فیلم در هند به دلیل نگرانی‌ها درباره تصویر منفی پلیس ممنوع شد. سوری از این بابت ابراز ناامیدی کرد و اشاره داشت که برش‌های قابل توجهی که توسط سانسورچیان درخواست شده بود، یکپارچگی فیلم را تضعیف می‌کرد.

به طور مشابه، اولین تجربه کارگردانی دو پاتل، «مانکی من» (Monkey Man)، با موانعی در هند روبرو شد. CBFC طبق گزارش‌ها از نمایش کامل این فیلم خودداری کرد و ممنوعیت یا پیشنهاد برش، اولویت‌های بعدی بود. این فیلم که شامل مضامین انتقام از مقامات فاسد است و از اساطیر هندو الهام می‌گیرد، به صورت بین‌المللی اکران شد اما به دلیل عدم صدور گواهی، در هند اکران نشده است.

فیلم «سینگهام دوباره» (Singham Again) ساخته روهیت شتی، برای کسب گواهی U/A دستخوش چندین برش شد. هیئت سانسور از تیم فیلم روهیت شتی خواست تا قبل از اکران، تغییرات متعددی را، عمدتاً در مورد محتوای مذهبی و حساس، اعمال کند. یک سکانس ۲۳ ثانیه‌ای که سینگهام (آجی دیوگن)، آونی (کارینا کاپور) و سیمبا (رانبیر سینگ) را با لرد راما، الهه سیتا و لرد هانومان مقایسه می‌کرد، تغییر یافت. صحنه‌ای ۲۳ ثانیه‌ای دیگر که سینگهام را در حال لمس پاهای لرد راما نشان می‌داد نیز اصلاح شد. یک صحنه ۱۶ ثانیه‌ای از راوان که سیتا را می‌گیرد و هل می‌دهد، به طور کامل حذف شد. یک ارجاع ۲۹ ثانیه‌ای به لرد هانومان در حال سوزاندن لانکا، همراه با جمله‌ای عشوه گرانه از سیمبا، حذف شد.

دیالوگ‌های شخصیت زبیر با بازی آرجون کاپور در چهار جا ویرایش شد، از جمله جایی که او خود را با راوان مقایسه می‌کند. جملات کارینا کاپور در نقش آونی نیز اصلاح شد. تصاویر و دیالوگ‌های یک مقام قانون اساسی در دو مورد حذف شدند. با اشاره به نگرانی‌های دیپلماتیک، یک سکانس ۲۶ ثانیه‌ای شامل دیالوگ و تصاویر مربوط به یک کشور همسایه حذف گردید. صحنه خشونت‌آمیز قتل در ایستگاه پلیس که قطع سر را نشان می‌داد، محو شد. علاوه بر این، رنگ یک پرچم مذهبی در دو صحنه تغییر یافت و سرود «شیوا استوترا» (Shiv Stotra) از موسیقی پس‌زمینه حذف شد. هدف از این برش‌ها کاهش حساسیت‌های مذهبی، سیاسی و خشونت‌آمیز قبل از اکران عمومی فیلم بود.

فیلم «پنجاب ۹۵» (Punjab '95)، بر اساس زندگی فعال حقوق بشر، جاسوانت سینگ کالرا، و با بازی دیلجیت دوسانج، همچنان در هند اکران نشده است. CBFC ۱۲۰ برش را پیشنهاد داد که منجر به تأخیر و اختلافات شد. دوسانج حمایت خود را از فیلم تنها در صورتی ابراز کرد که بدون برش اکران شود و بر اهمیت حفظ پیام آن تأکید نمود. در ماه فوریه همین سال، دیلجیت در پخش زنده اینستاگرام خود گفت: "امیدوارم فیلم به زودی در هند اکران شود. من فقط از فیلمی حمایت می‌کنم که به طور کامل و بدون هیچ برشی اکران شود. اگر فیلم را بدون برش اکران کنید، من خواهم آمد، در غیر این صورت با برش‌ها مهم نیست. امیدوارم راه حلی پیدا شود و در پنجاب اکران شود." او همچنین به اشتراک گذاشت که پتانسیل «پنجاب ۹۵» در صورت اکران با برش‌ها کاهش می‌یابد و این به سادگی هدف پیام فیلم را از بین می‌برد. کارگردان، هانی ترهان، خواسته‌های CBFC را "نامعقول و سیاسی" خواند و تعهد خود را به فیلم و تیمش اعلام کرد. این فیلم هنوز اکران نشده است.

پروژه کارگردانی کانگانا رانوت، «اورژانس» (Emergency)، به دلیل عدم صدور گواهی سانسور با تأخیر مواجه شد. این فیلم که دوره اضطراری در هند را به تصویر می‌کشد، پس از متهم کردن سازمان‌های سیک به تحریف این جامعه، درگیر جنجال شد. رانوت نهاد فیلم را به مانع‌تراشی در صدور گواهی برای به تأخیر انداختن اکران متهم کرد. با وجود تمام رفت و برگشت‌ها و ماه‌ها درام، این موضوع تنها با یک برش ۱ دقیقه‌ای حل و فصل شد.

نقش CBFC در شکل‌دهی سینمای هند غیرقابل انکار است. در حالی که وظیفه آن تضمین همسویی محتوا با هنجارهای اجتماعی است، میزان مداخلات آن اغلب سؤالاتی را درباره آزادی هنری مطرح می‌کند. همانطور که فیلمسازان به پیشروی و کاوش مضامین پیچیده ادامه می‌دهند، توازن بین حساسیت و خلاقیت همچنان یک مسئله بحث‌برانگیز است. گفت‌وگوی مداوم بین خالقان و سانسورچیان در حرکت در این چشم‌انداز پیچیده حیاتی است و تضمین می‌کند که سینما همچنان رسانه‌ای بازتاب‌دهنده و تفکربرانگیز باقی بماند.