کرملین، به عنوان متحد قدیمی ایران، مدتهاست که معتقد است رژیم ایران حق توسعه انرژی هستهای را دارد، در عین حال اذعان میکند که تلاش تهران برای دستیابی به بمب باید مهار شود.
از این رو، گزارشهای آخر هفته مبنی بر اینکه روسیه ایران را برای پذیرش توافقی که این کشور را از حق غنیسازی اورانیوم برای هر هدفی محروم میکند، تحت فشار قرار داده است، واکنش تند مسکو را برانگیخت.
وزارت امور خارجه روسیه روز یکشنبه اعلام کرد که هرگونه اشاره به اینکه رئیسجمهور پوتین امیدوار است تهران را به چنین توافق هستهای با ایالات متحده مجبور کند، بخشی از یک "کمپین کثیف و سیاسی است که با هدف تشدید تنش در مورد برنامه هستهای ایران طراحی شده است."
با این حال، اعتراضات مسکو ممکن است رویکردی ظریفتر از آنچه میخواهد اعتراف کند را پنهان کند.
منابع آگاه از این مذاکرات به اکسیوس (Axios) گفتند که پوتین به رئیسجمهور ترامپ و مقامات ایرانی اطلاع داده است که از ایده توافق هستهای که ایران قادر به غنیسازی اورانیوم نباشد، حمایت میکند.
به گفته چهار مقام — سه اروپایی و یک اسرائیلی — که از این موضوع اطلاع داشتند، مسکو ایرانیها را تشویق کرده بود تا با شرط "عدم غنیسازی" موافقت کنند.
دو منبع به اکسیوس گفتند که روسها همچنین دولت اسرائیل را در مورد موضع پوتین در قبال غنیسازی اورانیوم ایران آگاه کردهاند. یک مقام ارشد اسرائیلی گفت: "ما میدانیم که پوتین این را به ایرانیها گفته است."
یک مقام اروپایی به اکسیوس گفت: "پوتین از عدم غنیسازی حمایت خواهد کرد. او ایرانیها را تشویق کرد تا در این راستا تلاش کنند تا مذاکرات با آمریکاییها مساعدتر شود."
گفته میشود پوتین این موضع را در تماسهای هفته گذشته خود با ترامپ و رئیسجمهور ماکرون فرانسه نیز ابراز کرده است.
تاکنون، به نظر میرسد ایرانیها پیشنهاد پوتین را رد کردهاند، اما این ادعاها نشان میدهد که استراتژی کرملین در مورد هرگونه توافق هستهای پیچیدهتر از آن است که حاضر به فاش کردن آن باشد. روسیه و ایران پیوند دیرینهای دارند و نیروهای آنها سالها در سوریه برای حمایت از رئیسجمهور اسد همکاری داشتند، پیش از اینکه رژیم او در دسامبر فروپاشید.
روابط پس از حمله تمامعیار پوتین به اوکراین در سال ۲۰۲۲، زمانی که روسیه به ایران به عنوان یکی از کشورهای تحت شدیدترین تحریمهای جهان پیوست، تقویت شد. ایران هزاران پهپاد شاهد (Shahed drones) را برای استفاده در حملات مسکو به شهرهای اوکراین صادر کرد، اگرچه وابستگی از آن زمان پس از افزایش تولید پهپادهای تهاجمی خود روسیه کاهش یافته است.
چالش کرملین بر سر حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به ایران در ماه گذشته و تلاش ترامپ برای توافق هستهای، با هدف ایجاد تعادل بین چندین منافع متضاد است.
درگیری در منطقه نوید افزایش قیمت نفت را میدهد — که برای روسیه به عنوان یک تولیدکننده عمده سودمند است — و حواسپرتی از حملات مداوم به اوکراین، که در غرب محکوم شده است.
اما کرملین از ارائه ضمانتهای امنیتی صریح به ایران در هنگام توافق بر سر یک مشارکت استراتژیک در ژانویه خودداری کرد. پس از حملات اسرائیل، روسیه با ارائه تنها حمایت کلامی، تهران را ناامید کرد.
خطرات ناشی از حملات احتمالی بیشتر اسرائیل روز یکشنبه زمانی روشن شد که مشخص شد رئیسجمهور ایران، پزشکیان، در حمله اسرائیل به نشست شورای عالی امنیت ملی ایران با شش موشک در طول جنگ ۱۲ روزه، از ناحیه پا زخمی شده و مجبور به فرار از طریق دریچه اضطراری شده است.
کارشناسان گفتند که مسکو احتمالاً برای دستیابی به توافق فشار میآورد زیرا از فروپاشی ایران تحت حملات دوباره نگران است، که میتواند منافع اقتصادی روسیه را تهدید کند.
روسیه سال گذشته بزرگترین سرمایهگذار خارجی ایران بود و متخصصان آن به شدت در نیروگاه هستهای بوشهر در جنوب ایران، که توسط آژانس انرژی اتمی روسیه، روساتم (Rosatom)، ساخته شده است، مشغول به کار هستند. دانشمندان هستهای ایران نیز در روسیه آموزش دیدهاند.
برنامههایی برای ساخت یک خط لوله گاز طبیعی از روسیه به ایران از طریق آذربایجان وجود دارد، و همچنین یک پروژه هرچند ناکام برای کمک مسکو به ساخت یک مرکز گاز برای صادرات به کشورهای ثالث.
نیکیتا اسماگین، کارشناس مسائل ایران و سیاست روسیه در خاورمیانه، در تحلیلی اخیر برای بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی گفت: "مشکل اصلی که روسیه در شرایط کنونی با آن مواجه است، تهدید تمام پروژههایی در ایران است که از سال ۲۰۲۲ به طور فعال در آنها سرمایهگذاری کرده است."
"اگر ایران در نتیجه حملات کنونی به طور دائمی بیثبات شود، هم مرکز گاز و هم سایر پروژههای واقعبینانهتر، همراه با سرمایهگذاریهای انجام شده، به باد خواهد رفت."
منابع ایرانی روز یکشنبه ادعا کردند که پوتین از تهران نخواسته است که "توافق بدون غنیسازی" را بپذیرد.
واشنگتن پست گزارش داد که در بحبوحه کشمکش قدرت میان نخبگان ایرانی، کسانی که از مذاکره با ایالات متحده بر سر برنامه هستهای حمایت میکنند، ممکن است به تدریج بر کسانی که طرفدار رویارویی هستند، برتری یابند.
گرگوری برو (Gregory Brew)، تحلیلگر ارشد مسائل ایران و انرژی در یوراسیا گروپ (Eurasia Group)، پیشبینی کرد که ایران لجوج باقی خواهد ماند، اما خاطرنشان کرد که موقعیت این کشور اکنون دشوارتر به نظر میرسد.
او گفت: "فشار روسیه برای عدم غنیسازی برای به حرکت درآوردن تهران کافی نخواهد بود، اما این امر بر انزوای فزاینده ایران، به ویژه با تهدید E3 (اشاره به بریتانیا، فرانسه و آلمان، سه امضاکننده توافق اولیه با ایران در سال ۲۰۱۵، و این واقعیت که آنها میتوانند تحریمهای سازمان ملل را دوباره اعمال کنند) بر تحریمهای فوری، تأکید میکند."