حماسِ ضعیف‌شده در مواجهه با قبایل شورشی و تردیدها در حمایت تهران پس از جنگ اسرائیل و ایران

حماس در غزه، در حالی که فرماندهان خود را از دست داده، بخش زیادی از شبکه تونلی‌اش نابود شده و در مورد حمایت متحدش ایران نامطمئن است، در برابر قبایل محلی شورشی و فشار بی‌امان نظامی اسرائیل برای بقا می‌جنگد.

سه منبع نزدیک به حماس گفتند که افراد مسلح حماس به صورت مستقل تحت دستوراتی برای مقاومت تا حد ممکن فعالیت می‌کنند، اما این گروه تروریستی با حمایت آشکار اسرائیل از قبایل مخالف خود، برای حفظ کنترل به مشکل برخورده است.

یکی از این افراد گفت: با تشدید بحران انسانی در غزه و افزایش فشار بین‌المللی برای آتش‌بس، حماس به شدت به توقف درگیری‌ها نیاز دارد.

این فرد افزود که آتش‌بس نه تنها به مردم غزه، که به طور فزاینده‌ای از حماس انتقاد می‌کنند، فرصت نفس کشیدن می‌دهد، بلکه به این گروه تروریستی امکان می‌دهد تا عناصر سرکش، از جمله برخی قبایل و غارتگرانی که مشغول سرقت کمک‌ها بوده‌اند را سرکوب کند.

بر اساس گفته‌های دو منبع حماس و دو منبع دیگر آگاه به وضعیت، حماس برای مقابله با تهدید فوری، برخی از نیروهای عملیاتی ارشد خود را برای کشتن یکی از رهبران شورشی، یاسر ابوشباب، اعزام کرده است، اما او تا کنون در منطقه رفح که تحت کنترل نیروهای اسرائیلی است، از دسترس آنها دور مانده است.

رویترز با 16 منبع، از جمله افراد نزدیک به حماس، منابع امنیتی اسرائیل و دیپلمات‌ها گفتگو کرده که تصویری از گروهی به شدت تضعیف‌شده ارائه داده‌اند؛ گروهی که با وجود شکست‌هایش، همچنان نفوذ و ظرفیت عملیاتی در غزه را حفظ کرده، اما با چالش‌های سختی روبرو است.

حماس هنوز قادر به ضربه زدن است: این گروه روز سه‌شنبه هفت سرباز اسرائیلی را در حمله‌ای در جنوب غزه به قتل رساند. اما سه دیپلمات در خاورمیانه گفتند که ارزیابی‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد این گروه کنترل و فرماندهی متمرکز خود را از دست داده و به حملات محدود و غافلگیرکننده تقلیل یافته است.

اسرائیل تخمین می‌زند که از زمان آغاز جنگ در 7 اکتبر 2023، که در آن هزاران تروریست به رهبری حماس به جنوب اسرائیل یورش بردند و حدود 1200 نفر را کشتند و 251 نفر را به گروگان گرفتند، 20,000 فرد مسلح را در غزه کشته است. همچنین تصور می‌شود 1600 تروریست دیگر در طول این حمله در داخل اسرائیل کشته شده‌اند.

منابع امنیتی اسرائیل می‌گویند حماس در حال جذب ده‌ها هزار جوان فقیر، بیکار و آواره است. یک منبع امنیتی اسرائیلی گفت که میانگین سنی افراد مسلح حماس "هر روز پایین‌تر می‌آید."

حماس تعداد کشته‌شدگان خود را فاش نمی‌کند. بر اساس آمار وزارت بهداشت این گروه تروریستی، اسرائیل بیش از 56,000 نفر را در غزه در این جنگ کشته است، اما این آمار قابل تأیید نیست و بین غیرنظامیان و مبارزان تمایزی قائل نمی‌شود.

این جنگ بخش زیادی از غزه را به ویرانه تبدیل کرده و صدها مایل تونل را که حماس در زیر نوار غزه برای نگهداری گروگان‌ها، قاچاق اسلحه و پنهان شدن از نیروهای اسرائیلی حفر کرده بود، نابود یا غیرقابل استفاده ساخته است.

عصام، 57 ساله، کارگر ساختمانی در شهر غزه، گفت: "آنها پنهان شده‌اند زیرا فوراً توسط هواپیماها هدف قرار می‌گیرند، اما اینجا و آنجا ظاهر می‌شوند، صف‌ها را جلوی نانوایی‌ها سازماندهی می‌کنند، از کامیون‌های کمک‌رسانی محافظت می‌کنند، یا جنایتکاران را مجازات می‌کنند. آنها مثل قبل از جنگ نیستند، اما وجود دارند."

سامی ابوزهری، مقام ارشد حماس، در پاسخ به درخواست رویترز برای اظهار نظر درباره این گزارش گفت که این گروه برای توافق بر سر پایان جنگ با اسرائیل تلاش می‌کند، اما "تسلیم شدن گزینه‌ای نیست."

او گفت که حماس همچنان به مذاکرات پایبند است و "آماده است تا تمامی اسرا را به یکباره آزاد کند"، و به گروگان‌ها اشاره کرد، اما خواستار آتش‌بس دائمی و خروج اسرائیل از نوار غزه بود. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، علناً این شرایط را رد کرده و متعهد شده است که تا زمان نابودی حماس به جنگ ادامه دهد.

با برقراری آتش‌بس با میانجی‌گری ایالات متحده در جنگ ایران و اسرائیل، توجهات دوباره به امکان دستیابی به توافقی در غزه جلب شده که ممکن است به درگیری پایان داده و 50 گروگان باقی‌مانده را آزاد کند.

یکی از افراد نزدیک به حماس به رویترز گفت که این گروه حتی از آتش‌بس چند ماهه نیز برای مقابله با قبایل محلی که در حال کسب نفوذ هستند، استقبال خواهد کرد.

اما وی اظهار داشت که شرایط نتانیاهو برای پایان دادن به جنگ – از جمله خروج رهبران حماس از غزه – به منزله شکست کامل خواهد بود و حماس هرگز تسلیم نخواهد شد. این منبع گفت: "ما ایمان خود را حفظ می‌کنیم، اما در واقعیت، وضعیت خوب به نظر نمی‌رسد."

حماس که در سال 1987 تأسیس شد، از زمانی که به زور نیروهای وفادار به محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی و رهبر جناح سکولار فتح را که رقیب اصلی حماس اسلام‌گرا بود، بیرون راند، غزه را با مشت آهنین اداره می‌کند.

اسرائیل از زمان حمله 7 اکتبر، خسارات بی‌سابقه‌ای به حماس وارد کرده و اکثر فرماندهان ارشد این گروه تروریستی، از جمله رهبر آن، یحیی سنوار، را در ماه اکتبر به قتل رسانده است.

یزید صایغ، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی خاورمیانه در بیروت، گفت که او معتقد است حماس صرفاً در تلاش برای بقا است. او گفت این نه تنها یک چالش فیزیکی برای مقاومت نظامی، بلکه بیش از هر چیز یک چالش سیاسی است.

او در پاسخ به سؤالات رویترز نوشت: "آنها در صورت توقف نیافتن جنگ، با حذف شدن از صحنه غزه روبرو هستند، اما همچنین در صورت یافتن هر فرمول حکومتی برای پایان دادن به جنگ در غزه، با حذف شدن از آن نیز مواجه خواهند بود."

قبایل فلسطینی به عنوان بخشی از استراتژی اسرائیل برای مقابله با حماس ظهور کرده‌اند. نتانیاهو علناً گفته است که اسرائیل در حال مسلح کردن قبایلی است که با حماس مخالف هستند، اما نگفته که کدام قبایل.

یکی از برجسته‌ترین چالش‌ها از سوی ابوشباب، یک بدوی فلسطینی مستقر در منطقه رفح، که تحت کنترل ارتش اسرائیل (IDF) است، مطرح شده است.

سه منبع حماس به رویترز گفتند که حماس خواهان دستگیری ابوشباب، زنده یا مرده، است و او را به همکاری با اسرائیل و برنامه‌ریزی حملاتی علیه این گروه تروریستی متهم می‌کند.

ابوشباب شرق رفح را کنترل می‌کند و گمان می‌رود گروه او در منطقه گسترده‌تر رفح آزادی عمل دارد.

تصاویر در صفحه فیسبوک ابوشباب نشان می‌دهند که افراد مسلح این گروه، ورود کامیون‌های کمک‌رسانی را از گذرگاه کرم شالوم سازماندهی می‌کنند. اسرائیل حماس را به ربودن محموله‌های کمک‌رسانی، احتکار اقلام و فروش آنها با قیمت‌های گزاف متهم کرده است.

اعلامیه‌های گروه ابوشباب حاکی از آن است که این گروه در تلاش برای ایجاد یک اداره مستقل در منطقه است، اگرچه خود گروه تلاش برای تبدیل شدن به یک مقام حکومتی را انکار می‌کند. این گروه از مردم رفح که اکنون در مناطق دیگر غزه هستند، خواسته است بازگردند و وعده غذا و سرپناه داده است.

در پاسخ به سوالات رویترز، گروه ابوشباب هرگونه حمایت از اسرائیل یا ارتباط با ارتش اسرائیل را تکذیب کرد و خود را نیرویی مردمی توصیف کرد که از کمک‌های بشردوستانه در برابر غارت با اسکورت کامیون‌های کمک‌رسانی محافظت می‌کند. این گروه حماس را به خشونت و سرکوب مخالفت‌ها متهم کرد.

یک مقام امنیتی حماس گفت که سرویس‌های امنیتی فلسطینی "با مشت آهنین برای ریشه‌کن کردن باندهای یاسر ابوشبابِ همکار" اقدام خواهند کرد و افزود که حماس هیچ رحم و تردیدی نشان نخواهد داد و ابوشباب را به تلاش برای "ایجاد هرج و مرج و بی‌قانونی" متهم کرد.

با این حال، همه قبایل غزه با حماس مخالف نیستند.

روز پنجشنبه، یک ائتلاف قبیله‌ای اعلام کرد که افرادش از کامیون‌های کمک‌رسانی در شمال غزه در برابر غارتگران محافظت کرده‌اند. منابع نزدیک به حماس گفتند که این گروه مشارکت ائتلاف را تأیید کرده است.

اسرائیل گفت که در واقع افراد مسلح حماس این کامیون‌ها را مصادره کرده‌اند، ادعایی که هم قبایل و هم گروه تروریستی آن را تکذیب کردند.

اکرم عطاالله، تحلیلگر فلسطینی، گفت که ظهور ابوشباب نتیجه ضعف حماس است، هرچند او پیش‌بینی کرد که این تلاش نهایتاً با شکست مواجه خواهد شد، زیرا فلسطینی‌ها به طور گسترده هرگونه نشانه همکاری با اسرائیل را رد می‌کنند.

او گفت: "با این حال، صرف نظر از اینکه گروه ابوشباب چقدر کوچک است، این واقعیت که حماس دشمنی از همان فرهنگ خود دارد، خطرناک است. این تهدید تا زمانی که به آن رسیدگی نشود، باقی می‌ماند."

حمله 12 روزه ارتش اسرائیل به ایران، که در اوایل 13 ژوئن آغاز شد، به عدم قطعیت‌های پیش روی حماس افزوده است. حمایت تهران از حماس نقش بزرگی در توانایی این گروه تروریستی برای شلیک موشک به عمق اسرائیل داشت.

به گفته اسرائیل، حمله گسترده به رهبران ارشد نظامی ایران، دانشمندان هسته‌ای، سایت‌های غنی‌سازی اورانیوم و برنامه موشکی بالستیک، برای جلوگیری از تحقق طرح آشکار جمهوری اسلامی مبنی بر نابودی دولت یهود ضروری بود.

ایران نیز با شلیک پهپادها و حملات موشکی بالستیک مرگبار به اسرائیل تلافی کرد که خسارات سنگینی به بار آورد.

در حالی که هم ایران و هم اسرائیل ادعای پیروزی کرده‌اند، نتانیاهو روز یکشنبه اظهار داشت که کمپین اسرائیل علیه تهران، موقعیت او در غزه را بیشتر تقویت کرده است و گفت که این اقدام "به ما کمک می‌کند تا پیروزی و آزادی همه گروگان‌هایمان را تسریع کنیم."

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه گفت که پیشرفت زیادی در مورد غزه حاصل شده است و افزود که حمله به ایران به آزادی گروگان‌ها کمک خواهد کرد.

یک مقام فلسطینی نزدیک به حماس گفت که این گروه در حال ارزیابی خطر کاهش حمایت ایران است و پیش‌بینی می‌کند که "تأثیر آن بر شکل تأمین مالی و تخصص‌هایی که ایران به مقاومت و حماس می‌داد، خواهد بود."

یکی از اهداف عملیات اسرائیل در ایران، یک افسر سپاه پاسداران بود که نظارت بر هماهنگی با حماس را بر عهده داشت. حماس بخشی از به اصطلاح "محور مقاومت" است، یک شبکه منطقه‌ای از نیروهای نیابتی مورد حمایت ایران که شامل حزب‌الله لبنان و شورشیان حوثی یمن نیز می‌شود.

اسرائیل روز شنبه مرگ این ژنرال، سعید ایزدی، را اعلام کرد و گفت که او نیروی محرکه پشت محور ایران و حماس و نقش‌آفرین اصلی در برنامه‌ریزی حمله 7 اکتبر بوده است.

حماس روز پنجشنبه با ارسال پیام تسلیت به ایران، ایزدی را دوست و مسئول مستقیم روابط با "رهبری مقاومت فلسطین" خواند.

منبعی از یک گروه مورد حمایت ایران در منطقه گفت که ایزدی به توسعه قابلیت‌های حماس، از جمله نحوه انجام حملات پیچیده شامل پرتاب موشک، عملیات نفوذ و پهپادها کمک کرده است.

ابوزهری در پاسخ به این سوال که کمپین اسرائیل علیه ایران ممکن است چه تأثیری بر حمایت آن از حماس داشته باشد، گفت که ایران کشوری بزرگ و قدرتمند است که شکست نخواهد خورد.