تهران ــ عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در ژنو حضور یافت تا در بحبوحه جنگ شدید کشورش با اسرائیل، راه حلهای دیپلماتیک برای بحران هستهای ایران را با همتایان بریتانیایی، فرانسوی و آلمانی خود مورد بحث قرار دهد.
پس از این دیدار، عراقچی از آمادگی ایران برای از سرگیری دیپلماسی خبر داد و به گزارش خبرگزاری ایرنا، گفت که تهران در حال آمادهسازی برای دور دیگری از مذاکرات با اروپاییها "برای بررسی دوباره مسیر دیپلماتیک" است.
با این حال، وی افزود: "قابلیتهای دفاعی ایران قابل مذاکره نیست"، که اشارهای به برنامه موشکی این کشور بود؛ برنامهای که حذف آن یکی از اهداف اعلام شده اسرائیل در جنگی است که با مجموعهای از حملات پیش از طلوع آفتاب در جمعه گذشته به تهران آغاز شد.
ژان-نوئل باروت، همتای فرانسوی عراقچی، به خبرنگاران گفت که راهحل نظامی مسئله هستهای ایران را حل نخواهد کرد و بر لزوم گفتوگو ــ از جمله با ایالات متحده ــ برای دستیابی به یک توافق از طریق مذاکره تأکید کرد. یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، نیز این دیدگاه را تکرار کرد و گفت که تلاش مشترک اروپا با هدف جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها در خاورمیانه و پیشبرد مذاکرات صورت میگیرد.
این مذاکرات در حالی صورت گرفت که ایران و اسرائیل در هشتمین روز جنگ حملات جدیدی را به یکدیگر وارد کردند. در طول شب و روز، اسرائیل حملات هوایی گستردهای را علیه اهداف نظامی و کارخانههای تولید موشک در شهرهای رشت در شمال، شیراز در جنوب و اهواز در جنوب غربی انجام داد، در حالی که ارتش اسرائیل ادعا میکرد سلطه رو به رشدی بر حریم هوایی ایران دارد. ایران نیز به نوبه خود، شانزدهمین و هفدهمین موج از حملات موشکی را به تلآویو و شهر بندری حیفا پرتاب کرد که به گفته رسانههای اسرائیلی، دهها غیرنظامی ــ برخی به شدت ــ مجروح شدند.
روز پنجشنبه، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد که عراقچی از آغاز درگیری در تماس مستقیم با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و مذاکرهکننده ارشد رئیسجمهور دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، بوده است.
اما عراقچی این ادعا را در تلویزیون دولتی ایران تکذیب کرد و اصرار ورزید که تهران "هیچ تماس یا گفتوگویی" با آمریکاییها نداشته و درخواست مذاکره نکرده است. او گفت که در مورد جنگ، ایالات متحده "شریک جرم" اسرائیل است. "ما صراحتاً روشن کردهایم: تا زمانی که تجاوز و تهاجم ادامه دارد، جایی برای گفتوگو نیست. ما با آمریکا که آن را همدست در این جنایت میدانیم، صحبت نخواهیم کرد."
عراقچی با ادامه تلاش دیپلماتیک خود، در جلسه شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو گفت که حملات اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران به منزله "جنایت جنگی" است. او اشاره کرد که جمهوری اسلامی در حالی مورد حمله اسرائیل قرار گرفت که در میانه یک فرآیند مذاکره با ایالات متحده بود ــ دور ششم این مذاکرات برای یکشنبه گذشته برنامهریزی شده بود. عراقچی بر حق ایران برای دفاع از خود و حفاظت از تمامیت ارضی و حاکمیت خود "با تمام قوا" تأکید کرد.
رسانههای دولتی ایران آمار قبلی تلفات جنگ را که ۲۲۴ نفر بود، به روز نکردهاند. اما خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در خارج از کشور اکنون این رقم را ۶۵۷ نفر تخمین میزند که بیش از یک سوم آنها غیرنظامی و بقیه پرسنل نظامی هستند. در سمت اسرائیل، آمار رسمی تلفات ۲۴ نفر است ــ که به گفته رسانههای اسرائیلی، همگی غیرنظامی بودهاند.
ایران، در همین حال، با استناد به نگرانیهای امنیتی، به ویژه در مورد شبکههای جاسوسی اسرائیل که در داخل کشور فعالیت میکنند و ادعا میشود از ارتباطات آنلاین برای هماهنگی حملات دقیق پهپادی استفاده میکنند، قطع اینترنت سراسری را اعمال کرده است.
پاسخ احتمالی ایران به دخالت ایالات متحده چگونه خواهد بود؟
با وجود تلاش دیپلماتیک تازه عراقچی، تندروهای ایران در مخالفت با هرگونه گفتوگو مصمم به نظر میرسیدند که نشاندهنده اختلافات عمیق در میان مقامات ایرانی است. محمدجواد حاجعلیاکبری، امام جمعه تهران، شعارهای "هیچکس مذاکره نخواهد کرد" را از نمازگزاران تأیید کرد. این روحانی که از سوی آیتالله علی خامنهای، رهبر عالی ایران منصوب شده است، اعلام کرد: "هیچکس وارد مذاکره نخواهد شد و اجازه آن را هم ندارد."
روز چهارشنبه، خامنهای دومین پیام ویدیویی خود را از زمان آغاز حملات اسرائیل منتشر کرد و درباره "خسارت جبرانناپذیر" در صورت پیوستن ایالات متحده به اسرائیل در جنگ هشدار داد.
رئیسجمهور ترامپ گفته است که تا اوایل ماه ژوئیه تصمیم خواهد گرفت که آیا مشارکت ایالات متحده در حملات اسرائیل به تأسیسات هستهای فردو ــ یک تأسیسات زیرزمینی که طبق گزارشها تنها با بمبهای Massive Ordnance Penetrator (MOP) آمریکا قابل تخریب است ــ را تأیید کند یا خیر.
به طور جداگانه، علی بحرینی، نماینده ایران در کنفرانس خلع سلاح سازمان ملل در ژنو، روز جمعه هشدار داد که "هرگونه دخالت مستقیم ایالات متحده در حمایت از این رژیم نامشروع [اسرائیل] به ناچار به تشدید تنشها و گسترش درگیری در سراسر منطقه منجر خواهد شد."
مقامات ایرانی میگویند تهران گزینههای متعددی برای پاسخ به هرگونه دخالت ایالات متحده دارد. این گزینهها شامل حملات موشکی به پایگاههای آمریکا در عراق، بحرین، قطر و امارات متحده عربی ــ که همگی در برد موشکهای ایران هستند ــ و حملات احتمالی به هیئتهای دیپلماتیک آمریکا میشود. آنها همچنین تهدید به بستن تنگه استراتژیک هرمز را مطرح کردهاند؛ یک مسیر حیاتی برای حملونقل نفت که مسئول حدود ۲۰ درصد از ترافیک نفت خام جهانی است.
تهران همچنین روی حمایت متحدان منطقهای خود ــ حزبالله در لبنان، با وجود موقعیت به شدت تضعیفشدهاش پس از جنگ ۲۰۲۴ با اسرائیل؛ شبهنظامیان شیعه در عراق؛ و حوثیها در یمن ــ برای آغاز حملات احتمالی هماهنگ در صورت تشدید درگیری حساب میکند. با این حال، "محور مقاومت" تاکنون نتوانسته به این وعده عمل کند، زیرا به شدت فلج شده است، به ویژه پس از سقوط متحد کلیدی ایران در سوریه، بشار اسد.
در این زمینه، انتظار میرود تهران کمپین دیپلماتیک خود را در این پنجره زمانی دو هفتهای که به سرعت در حال بسته شدن است و پیش از تصمیم نهایی ترامپ، تشدید کند ــ تصمیمی که میتواند ترمز جنگی را که در حال اوجگیری است بکشد یا منطقه را به درگیری بسیار غیرقابل پیشبینیتری سوق دهد.