دبی—شرکت ملی نفت امارات متحده عربی به آرامی اما قاطع به نیروی محرکه اصلی پشت صادرات نفت از طریق تنگه هرمز تبدیل شده است. این شرکت با افزایش ناوگان تانکرهای خود و تحمل حملات ایرانی، جریان نفت خام را در مسیری خطرناک که سایر اپراتورها از پیمایش آن هراس دارند، حفظ کرده است.
این عملیات پرخطر توسط شرکت ملی نفت ابوظبی (ادناک)—با حمایت نظامی آمریکا در برابر موشکها و پهپادهای ایرانی—حلقه اتصال حیاتیای است که تلاشهای ایالات متحده برای شکستن گلوگاه ایران بر تنگه را پشتیبانی میکند. البته این امر هزینه قابل توجهی برای کشتیها و خدمه آن دارد.
خطرات این مسیر در هفته گذشته آشکار شد. پس از اصابت به یک کشتی متعلق به ادناک در شب سهشنبه، یازده نفر از خدمه زخمی شدند و یکی دیگر مفقود گردید. این آخرین مورد از مجموعهای از حملات بود. افراد مطلع از عملیات این شرکت اعلام کردند که از ماه آوریل تاکنون بیش از ۲۰ کشتی ادناک مورد اصابت قرار گرفتهاند.
نقش امارات با تلاشهای این کشور برای حفظ صنعت حیاتی صادرات نفت خود آغاز شد. با رشد ناوگان تانکرها و کسب تجربه در این مسیر، این فعالیت به یک سرویس شاتل برای دیگران توسعه یافت و امارات را در مرکز تجارت نفت دوران جنگ خلیج فارس قرار داد. ادناک همچنین نفت خام عراقی را با تخفیف خریداری کرده و آن را به خریداران خارج از تنگه میفروشد.
«اماراتیها ثابت کردهاند که در طول جنگ، تهاجمیترین و ریسکپذیرترین کشورهای حوزه خلیج فارس هستند»، به گفته روی جانستون، بنیانگذار شرکت تحقیقات نفتی Commodity Context.
ادناک در سال ۱۹۷۱، همان سالی که امارات متحده عربی تأسیس شد، برای مدیریت منابع نفتی ابوظبی پایهگذاری گردید و به یکی از تأمینکنندگان بزرگ نفت جهان تبدیل شده است. امارات در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۴ میلیون بشکه نفت خام در روز تولید کرد، در حالی که شش شرکت عمومی در گروه ادناک بیش از ۵۱ میلیارد دلار درآمد ایجاد کردند. این شرکت در سال ۲۰۲۰ بخش تجارت نفت خام خود را راهاندازی کرد.
جنگ، فشار بلندمدت ادناک برای اعمال کنترل بیشتر بر تولید، تجارت و حملونقل نفت خود را تسریع بخشید. در بهار امسال، امارات پس از سالها اختلاف بر سر محدودیتهای تولید، از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) جدا شد. این کشور از پیشگامان سیستم شاتل در زمان جنگ بود و با استفاده از تانکرهای خود و کشتیهای اجارهای، نفت خام را از طریق هرمز جابهجا میکرد و سایر اپراتورها را از عبور خطرناک نجات میداد.
در عملیات ادناک، تانکرها معمولاً نفت خام اماراتی یا عراقی را در داخل خلیج فارس بارگیری کرده و سپس از تنگه هرمز عبور میکنند. افراد مطلع از این عملیات گفتند که این ترانزیت در شب و در قالب کاروانهایی هماهنگ با مقامات نظامی و امنیتی آمریکا و امارات انجام میشود. پس از عبور از تنگه، محموله خود را به تانکرهای دیگری منتقل میکنند که نفت خام را به بازار میبرند، در حالی که کشتیهای ادناک برای دریافت بار بعدی به مسیر برگشت میروند.
این سیستم مشکلات مربوط به بیمه و سطح تحمل ریسک مالکان خصوصی تانکرها را که به ایران اجازه داده بود با تعداد کمی حمله، ترافیک تنگه را برای بخش عمدهای از سال فلج کند، حل میکند. علیرغم افزایش فراوانی حملات ایرانی، اکنون نفت خام به طور منظم دوباره از طریق هرمز در حال حرکت است و کمک کرده تا صادرات کلی نفت خلیج فارس در هفتههای اخیر به طور موقت به سطوح بالاتر از قبل از جنگ برسد.
بر اساس دادههای ردیاب کشتی Huax، بیش از ۷۰ درصد از نفت خامی که در ماه اوت از طریق هرمز عبور کرد، متعاقباً در آبهای آزاد نزدیک به مراکز امارات و عمان که توسط سرویس شاتل ادناک استفاده میشوند، تخلیه شده است.
ایران در آن ماه تلاشهای خود را برای توقف محمولهها از طریق هرمز و بازیابی منبع نفوذ کلیدی خود بر آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس تشدید کرد. تا ۷ اوت، ادناک گزارش داده بود که ۱۵ مورد از کشتیهای آن مورد حمله قرار گرفتهاند که منجر به کشته شدن یک ملوان و زخمی شدن ۲۰ نفر شده است.
ایران کشتیهای مرتبط با ادناک را در فهرست سیاه کشتیهایی که متهم به نقض قوانین ترانزیت آن کشور میداند، قرار داده است. مرکز عملیات تجاری دریایی بریتانیا که وابسته به نیروی دریایی سلطنتی است، هشدار داده است که بسیاری از کشتیهای مورد اصابت در منطقه، حملات را گزارش نمیکنند.
خطر دیگر تنها محدود به تنگه هرمز نیست. به گفته یک مدیر ارشد شرکت، حملات به کشتیهای ادناک در نزدیکی سواحل امارات نیز رخ داده است. مقامات ادناک این حملات را هشداری از سوی ایران میدانند که نشان میدهد کشتیهای آنها حتی پیش از تلاش برای عبور از تنگه نیز هدف قرار خواهند گرفت.
در سراسر خاورمیانه، سازمان بینالمللی دریانوردی گزارش داده است که بین ۱ مارس تا ۱۷ نوامبر، ۱۳۸ حمله به کشتیها و ۲۵ مرگ دریانورد ثبت شده است.
امارات به سرعت ضربهای را که جنگ به صادرات نفت خود وارد کرد، جبران نمود. طبق دادههای Huax، محمولههای نفت خام و میعانات گازی مرتبط با امارات از طریق هرمز در ماه مارس از حدود ۲ میلیون بشکه در روز (قبل از جنگ) به تنها ۱۱,۳۰۰ بشکه در روز سقوط کرد. سه ماه بعد، این رقم به ۲.۱ میلیون بشکه در روز بازگشت و امارات به بزرگترین فرستنده محموله از طریق تنگه از نظر حجم تبدیل شد.
کل صادرات نفت خام امارات، شامل نفتی که از طریق خط لوله از بیابان و دور از درگیریهای هرمز انتقال مییابد، در ماه اکتبر به حدود ۳.۷۴ میلیون بشکه در روز رسید که بالاتر از سطوح قبل از جنگ (نزدیک به ۳ میلیون بشکه در روز) است.
برای عراق، ترتیبات جدید حملونقل با امارات به راهی مهم برای حفظ درآمدهای نفتی تبدیل شده است. پایانههای صادراتی این کشور در اعماق خلیج فارس قرار دارند و بغداد را در جابهجایی نفت از میان تنگه با چالش مواجه کردهاند. عراق برای حفظ جریان صادرات، تخفیفهای سنگینی به خریدارانی که حاضرند نفت خام را در پایانههای خود تحویل بگیرند و ریسک حملونقل را بپذیرند، پیشنهاد داده است. مقامات عراقی مطلع از تجارت بین عراق و ادناک میگویند که تخفیفها از ۲۵ دلار در هر بشکه فراتر رفته است.
طبق دادههای Huax، ادناک در ماه اوت حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام عراقی و تا اواسط سپتامبر ۱۴ میلیون بشکه دیگر را برداشت کرده است. بخشی از نفت خام عراقی میتواند در مجتمع پالایشگاهی الرویس امارات پردازش شود که امکان صادرات نفت خام ارزشمندتر اماراتی را فراهم میکند، در حالی که بخشی دیگر به خریداران خارجی از جمله پالایشگاههای چینی فروخته شده است، به گفته Huax.
استراتژی ادناک بخشی از تحول گستردهتر در تجارت نفت خلیج فارس است، زیرا جنگ، کنترل بر تانکرها را به منبع جدیدی از قدرت تبدیل کرده است. مالکیت تانکرها به شرکتهای ملی نفت کنترل بیشتری بر اینکه آیا نفتشان به بازارهای جهانی میرسد یا خیر، میدهد و وابستگی آنها را به اپراتورهای تجاری در زمانی که مسیرهای حملونقل تحت تهدید هستند، کاهش میدهد.
«ادناک اکنون انعطافپذیری قابل توجهی دارد و ناوگان خود، دسترسی به نفت خام عراقی، ظرفیت پالایشگاهی در الرویس و زیرساختهای صادراتی خارج از هرمز را ترکیب کرده است»، به گفته آرسنیو لونگو، بنیانگذار Huax.
این توسعه سریع همچنین برای کسبوکار حملونقل دریایی ادناک سودآور بوده است. سود خالص از عملیات تانکرهای جهانی ادناک در نه ماه اول سال، به دلیل گسترش ناوگان و افزایش چشمگیر نرخهای اجاره، از ۱۲۲ میلیون دلار در سال قبل به ۱.۴۲ میلیارد دلار جهش کرد.
در ماه اوت، بخش حملونقل دریایی ادناک معاملهای به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار برای تصاحب ۱۱ کشتی دیگر، از جمله شش سوپرتانکر نفتی اعلام کرد که هر کدام تقریباً به طول سه زمین فوتبال بودند. این معامله ناوگان این شرکت از این نوع کشتیها که به عنوان حاملان بسیار بزرگ نفت خام (VLCC) شناخته میشوند را به ۱۴ مورد افزایش داد.
مقامات ادناک همچنین با مقامات آمریکایی درباره مجوزهای احتمالی برای خرید یا اجاره تانکرهایی که به دلیل حمل نفت غیرقانونی تحریم شده بودند، مذاکره کردهاند، به گفته افراد مطلع از این گفتگوها. هنوز هیچ تأییدی منتشر نشده است. خبرگزاری بلومبرگ قبلاً درباره این معامله احتمالی گزارش داده بود.
ماه گذشته، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، گفت که دولت در حال همکاری با سرمایهگذاران برای خرید و بازسازی تانکرهای تحریمشده جهت حملونقل قانونی نفت است.
فراتر از ترانزیتهای تانکر، امارات هماکنون دارای خط لولهای است که قادر است ۱.۸ میلیون بشکه در روز را از میان بیابان و بدون نیاز به تنگه هرمز جابهجا کند. این کشور در حال افزودن خط لوله دوم است که انتظار میرود در سال ۲۰۲۷ بهرهبرداری شود.
اما این مسیرهای جایگزین فقط تا حدی پاسخگو هستند و عبورهای خطرناک تانکرها از طریق هرمز برای حفظ جریان نفت خلیج فارس ضروری باقی میماند. عادی ایمسرویچ، بازرگان باتجربه نفت، سفرهای ادناک را به خرگوشهایی تشبیه کرد که از کنار یک شکارچی میدوند؛ جایی که اکثر آنها عبور میکنند، اما برخی گرفته میشوند.
«این استراتژی خرگوش به نظر میرسد کارآمد باشد»، او اظهار داشت. «اما هر از گاهی برخی کشتیها مورد اصابت قرار میگیرند. بنابراین هزینهای وجود دارد که ما آن را نمیبینیم.»