اجلاس همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) در قطب فناوری جنوبی چین، شنژن، توجه بینالمللی را به خود جلب کرده است زیرا رهبران ۲۱ اقتصاد عضو آماده بحث درباره تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی منطقهای هستند. این گردهمایی امسال اهمیت ژئوپلیتیکی اضافی دارد، چرا که انتظار میرود دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در آن شرکت کنند.
فراتر از دستور کار اقتصادی، این اجلاس بستری مهم برای گفتگوها درباره روابط قدرتهای بزرگ، امنیت انرژی، هوش مصنوعی و تنشهای منطقهای فراهم میکند. نشست برنامهریزیشده میان سه رهبر در روز پنجشنبه بهطور خاص حائز اهمیت است، هرچند پکن جزئیات دستور کار آن را فاش نکرده است.
با توجه به اینکه رقابت ژئوپلیتیکی بر مسیرهای تجاری، زنجیرههای تأمین و تصمیمات سرمایهگذاری تأثیر میگذارد، اجلاس شنژن آزمایشی خواهد بود تا ببیند آیا اقتصادهای بزرگ آسیا-اقیانوسیه میتوانند علیرغم اختلافات راهبردی رو به رشد، همکاری اقتصادی خود را حفظ کنند یا خیر.
۱. APEC چیست و چرا اهمیت دارد؟
APEC که در سال ۱۹۸۹ به عنوان یک گفتگوی غیررسمی با مشارکت ۱۲ اقتصاد در کانبرا، استرالیا، تأسیس شد، به یکی از مهمترین بسترهای همکاری اقتصادی در منطقه تبدیل شده است.
اعضای ۲۱ گانه این سازمان به طور جمعی حدود ۶۲ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی و تقریباً نیمی از تجارت بینالملل را تشکیل میدهند. این انجمن از طریق همکاری میان اقتصادهایی با سیستمهای سیاسی و سطوح توسعه متفاوت، رشد اقتصادی، آزادسازی تجارت و سرمایهگذاری را ترویج میکند.
یکی از ویژگیهای متمایز APEC این است که شرکتکنندگان خود را «اقتصادهای عضو» مینامد نه کشورها. این ترتیب به هنگکنگ، که تحت حاکمیت چین است، و تایوان اجازه میدهد بدون نیاز به حل ادعاهای حاکمیتی متعارض، شرکت کنند.
هند، با وجود اینکه پرجمعیتترین کشور جهان است، عضو APEC نیست.
این سازمان همچنین برخلاف بسیاری از نهادهای بینالمللی عمل میکند. تصمیمات آن از طریق اجماع گرفته میشود، اما تعهدات داوطلبانه و غیرالزامآور هستند. این امر به اقتصادها اجازه میدهد بدون پذیرش الزامات قانونی قابل اجرا یا واگذاری اختیار سیاستگذاری ملی، همکاری کنند.
جلسه سران اقتصادی APEC برای ۱۸ و ۱۹ نوامبر برنامهریزی شده است و پیش از آن، اجلاس سالانه مدیران عامل APEC در ۱۷ و ۱۸ نوامبر برگزار میشود.
۲. چرا چین شنژن را انتخاب کرده است؟
چین برای سومین بار میزبان اجلاس APEC است، پس از گردهماییهای قبلی در شانگهای در سال ۲۰۰۱ و پکن در سال ۲۰۱۴. انتخاب شنژن هم اهمیت اقتصادی و هم ژئوپلیتیکی دارد.
شنژن که نزدیک به هنگکنگ واقع شده است، بخش مرکزی استراتژی توسعه منطقه خلیج بزرگ چین است که هدف آن ادغام نقاط قوت اقتصادی گوانگدونگ، هنگکنگ و ماکائو در یک مرکز بینالمللی بزرگ برای فناوری، مالی و نوآوری است.
این شهر همچنین خانه برخی از تأثیرگذارترین شرکتهای فناوری و تولیدی چین، از جمله BYD، هواوی و تنسنت است. توسعه آن بازتاب جاهطلبیهای پکن برای تقویت نوآوری داخلی، گسترش تولید پیشرفته و افزایش نقش چین در بازارهای فناوری جهانی است.
به گفته چیم لی، تحلیل ارشد در واحد اطلاعات اکونومیست، این مکان به چین اجازه میدهد مدل توسعه و جاهطلبیهای تجاری خود را به نمایش بگذارد و در عین حال تابآوری شنژن را در میان عدم قطعیت ژئوپلیتیکی برجسته کند.
میزبانی اجلاس در این قطب فناوری همچنین فرصتی به پکن میدهد تا دستاوردهای اقتصادی خود را به رهبران بینالمللی و نمایندگان کسبوکار در زمانی که رقابت بر سر فناوری و زنجیرههای تأمین صنعتی تشدید میشود، ارائه دهد.
۳. کدام رهبران انتظار میرود شرکت کنند؟
این اجلاس رهبران سیاسی سراسر آسیا-اقیانوسیه را همراه با نمایندگان اقتصادهای بزرگ منطقه گرد هم میآورد.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، کلودیا شینباوم، رئیسجمهور مکزیک، و جیمز ماراپه، نخستوزیر پاپوآ گینه نو، از جمله رهبرانی بودند که پیش از جلسات اصلی در شنژن حضور داشتند.
انتظار میرود ترامپ، پوتین، فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین، و سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، نیز شرکت کنند.
تایوان استن شی، بنیانگذار ایسر، را به عنوان نماینده خود منصوب کرده است که بازتاب ترتیبات متمایزی است که طی آن تایوان علیرغم ادعاهای حاکمیتی پکن در APEC شرکت میکند.
حضور رهبران ایالات متحده، چین و روسیه به این گردهمایی امسال بُعد دیپلماتیک اضافی میبخشد. گفتگوهای آنها ممکن است بر نحوه مدیریت اختلافات قدرتهای بزرگ درباره امنیت، تجارت و رقابت راهبردی در نظام بینالمللی گستردهتر تأثیر بگذارد.
۴. مسائل اصلی مورد توجه کدامند؟
بیثباتی خاورمیانه و امنیت اقتصادی
پیامدهای اقتصادی درگیری در خاورمیانه انتظار میرود در گفتگوها مطرح شود. اختلال در عرضه انرژی و مسیرهای تجاری میتواند هزینههای حملونقل را افزایش دهد، زنجیرههای تأمین را تهدید کند و به تورم دامن بزند.
برای اقتصادهای آسیا-اقیانوسیه، بسیاری از آنها که به شدت به تجارت بینالملل و انرژی وارداتی وابستهاند، بیثباتی در خاورمیانه یک ریسک اقتصادی قابل توجه است.
نشست ترامپ-شی-پوتین
نشست سهجانبه برنامهریزیشده در روز پنجشنبه احتمالاً بیشترین توجه بینالمللی را به خود جلب خواهد کرد. چین این دیدار را دارای «اهمیت شکافساز» برای ترویج صلح جهانی و ثبات راهبردی توصیف کرده است.
با این حال، اولویتهای سه دولت متفاوت است. واشنگتن و مسکو ممکن است به دنبال گفتگو درباره جنگ اوکراین باشند، در حالی که چین تمایلی به شرکت در مذاکرات خلع سلاح هستهای نشان نداده است، بخشی به دلیل اینکه زرادخانه هستهای آن کوچکتر از زرادخانههای ایالات متحده و روسیه است.
عدم افشای عمومی دستور کار، پیشبینی اینکه آیا این نشست منجر به توافقهای مشخص میشود را دشوار میکند. با این وجود، تعامل مستقیم میان سه رهبر میتواند فرصتی برای پرداختن به تنشهای قدرتهای بزرگ فراهم کند.
رقابت تجاری و فناوری آمریکا و چین
ثبات روابط آمریکا و چین مسئله محوری دیگری خواهد بود. هر دو طرف با دشواریهایی در پایبندی به تعهدات مرتبط با آتشبس تجاری تمدید شده مواجه هستند، در حالی که اختلافات بر سر تعرفهها، عرضه عناصر کمیاب و هوش مصنوعی همچنان رابطه اقتصادی آنها را شکل میدهد.
فروش تسلیحات ایالات متحده به تایوان نیز زیر ذرهبین پکن باقی خواهد ماند. این مسائل نشان میدهند که چگونه همکاری اقتصادی و رقابت راهبردی در روابط دو اقتصاد بزرگ جهان بهطور فزایندهای با هم همپوشانی دارند.
روابط چین با ژاپن و فیلیپین
تنشهای امنیتی منطقهای نیز برجسته خواهند بود.
روابط بین چین و ژاپن از نوامبر ۲۰۲۵، زمانی که سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، پیشنهاد کرد که ژاپن ممکن است در صورتی که اقدام چین علیه تایوان قلمرو ژاپن را نیز تهدید کند، نیروهای نظامی خود را اعزام کند، متشنج باقی مانده است.
پکن به شدت با دخالت خارجی در آنچه یک مسئله داخلی میداند، مخالف است. این اختلاف بازتاب نگرانیهای گستردهتر درباره امنیت تایوان و امکان رویارویی منطقهای گستردهتر است.
روابط چین با فیلیپین نیز به دلیل ادامه اختلافات در دریای جنوبی چین به دقت زیر نظر گرفته خواهد شد. تنشها بر سر ادعاهای دریایی و فعالیتها در این آبراه مورد مناقشه همچنان چالشی برای ثبات منطقه و آزادی ناوبری است.
۵. اعضای ۲۱ گانه APEC کدامند؟
APEC شامل ۲۱ اقتصاد عضو در سراسر منطقه اقیانوس آرام است:
استرالیا، برونئی، کانادا، شیلی، چین، هنگکنگ، اندونزی، ژاپن، کره جنوبی، مالزی، مکزیک، نیوزیلند، پاپوآ گینه نو، پرو، فیلیپین، روسیه، سنگاپور، تایوان، تایلند، ایالات متحده و ویتنام.
مشارکت آنها تنوع اقتصادی آسیا-اقیانوسیه را منعکس میکند و اقتصادهای صنعتی پیشرفته، بازارهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه را گرد هم میآورد.
اگرچه APEC اختیار اعمال سیاستهای اقتصادی الزامآور را ندارد، اما جلسات سالانه آن بستر مهمی برای گفتگو میان دولتها و رهبران کسبوکار فراهم میکند.
بعد چه اتفاقی میافتد؟
اجلاس شنژن در زمانی برگزار میشود که وابستگی متقابل اقتصادی و رقابت ژئوپلیتیکی بهطور فزایندهای از هم جدا نشدنی هستند. دولتها در سراسر آسیا-اقیانوسیه باید روابط تجاری را مدیریت کنند و در عین حال به تنشهای امنیتی، رقابت فناوری و عدم قطعیت در بازارهای انرژی جهانی پاسخ دهند.
برای چین، میزبانی این گردهمایی فرصتی است تا نفوذ اقتصادی خود را به نمایش بگذارد و شنژن را به عنوان مرکزی برای نوآوری جهانی ترویج کند. برای واشنگتن، این اجلاس فرصتی است برای تعامل مستقیم با پکن و سایر شرکای منطقهای. برای روسیه، مشارکت پلتفرم دیگری برای دیپلماسی سطح بالا فراهم میکند.
توسعهای که بیش از همه زیر نظر گرفته خواهد شد، این است که آیا ترامپ، شی و پوتین میتوانند از نشست خود برای ایجاد رابطه قابل پیشبینیتر میان کشورهایشان استفاده کنند. با این حال، موفقیت گستردهتر APEC بستگی به این دارد که اعضا بتوانند علیرغم اختلافات سیاسی خود، همکاری اقتصادی عملی را حفظ کنند.
بنابراین اهمیت این اجلاس فراتر از رهبران حاضر در آن است. نتایج آن میتواند نشان دهد که چگونه آسیا-اقیانوسیه در اقتصاد جهانی بهشدت تکهتکه شده و نظم بینالمللی رقابتیتر حرکت میکند.
با اطلاعات از رویترز.