روزهای ۱۰ و ۱۱ نوامبر، مذاکره‌کنندگان اوکراین، روسیه و ایالات متحده برای دور دوم مذاکرات سه‌جانبه با میانجی‌گری آمریکا در ابوظبی دیدار خواهند کرد. دستور کار، طبق توصیف واشنگتن، شامل پایان جنگ، کاهش تنش، اقدامات بشردوستانه و ترتیبات امنیتی پس از جنگ است. اروپا پشت میز مذاکره نخواهد بود. وقتی پرسیده شد آیا مقامات اروپایی شرکت خواهند کرد، یوری اوشاکوف، مشاور کرملین پاسخ داد که اگر بلیط بخرند می‌توانند به ابوظبی بروند، اما قصد دعوت از هیچ‌کس وجود ندارد. مسکو بعداً توضیح داد که اروپایی‌ها ممکن است در شهر حضور داشته باشند و با آمریکایی‌ها و اوکراینی‌ها صحبت کنند، اما مذاکره نکنند. آنچه بروکسل به دست آورده، یک نشست مقدماتی با مذاکره‌کنندگان آمریکایی در بروکسل در همین هفته است: یک اتاق توجیهی، نه یک میز مذاکره.
بیشتر تحلیلات این طرد شدن را به عنوان داستان اصلی تلقی خواهند کرد. اما تمام ماجرا نیست. تحول مهم‌تر یک هفته قبل رخ داد و توجه کمتری جلب کرد. در سخنانی که فایننشال تایمز گزارش کرده است، رئیس‌جمهور ولودیمیر زلنسکی برای اولین بار اذعان داشت که خواسته روسیه برای تضمین‌های امنیتی باید بخشی از یک توافق آینده باشد. مسائل سرزمینی پوشش خبری ابوظبی را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد و دونتسک همچنان مانع اصلی هرگونه توافق باقی می‌ماند. اما پذیرش «تضمین‌های امنیتی برای روسیه» به عنوان یک دسته مشروع مذاکره، امتیازی است که بلندترین نفوذ را در نظم امنیتی خودِ اروپا دارد و در قالبی که اروپا نمی‌تواند آن را شکل دهد، در حال عادی‌سازی است.
از خواسته رد شده تا بند دستور کار
تا اخیراً، این موضعی نبود که هیچ پایتخت غربی آن را جدی بگیرد. کی‌یف و شرکای آن، خواسته‌های مسکو برای تضمین‌هایی از سوی ناتو را تلاشی برای احیای حوزه نفوذ و خالی کردن حاکمیت همسایگان می‌دانستند. خود زلنسکی در آگوست ۲۰۲۵، در کنار مارک روته، دبیرکل ناتو، این ایده را رد کرد و پرسید یک مهاجم چه تضمین‌هایی ممکن است نیاز داشته باشد. موضع فعلی او یکی از توالی است: ابتدا جنگ را پایان دهید، نیازهای امنیتی اوکراین را اولویت دهید، و سپس به سوالات مطرح شده توسط روسیه بپردازید.
توالی به معنای رد کردن نیست. وقتی یک دسته وارد چارچوب مذاکره می‌شود، بحث از اینکه آیا جایگاه آنجا هست یا نه، به محتوای آن و زمان ارائه‌اش تغییر می‌کند. این یک تغییر معنادار است و تحت فشار آشکار آمریکایی رخ داده است، نه به دلیل تغییری در رفتار روسیه.
آنچه مسکو از تضمین‌ها منظور می‌کند، رازی نیست. پیش‌نویس‌های قراردادی دسامبر ۲۰۲۱ روسیه، پایان گسترش ناتو و خروج نیروها و زیرساخت‌های متحدان از کشورهایی که پس از سال ۱۹۹۷ عضو شدند را مطالبه می‌کرد. طبق گزارش رسانه UNITED24، روسیه ممکن است از ابوظبی برای فشار جهت عقب‌گرد حضور نظامی ناتو در اروپای شرقی به سطح سال ۱۹۹۷ استفاده کند. زلنسکی صریحاً درباره خطرات هشدار داده است: تضمین‌ها برای روسیه، همان‌طور که روسیه آن‌ها را درک می‌کند، به معنای تغییر معماری امنیتی اروپا و فراتر از آن خواهد بود.
این مشکل ساختاری است. تضمین‌ها برای اوکراین می‌توانند دوجانبه یا مبتنی بر ائتلاف باشند. اما تضمین‌ها برای روسیه نمی‌توانند تنها توسط اوکراین داده شوند، زیرا به تعریف، تعهداتی درباره رفتار اشخاص ثالث هستند: وضعیت نیروها در لهستان و کشورهای بالتیک، استقرارهای چرخشی، پایگاه‌های موشکی و شکل‌گیری بال شمالی جدید ناتو پس از پیوستن فنلاند. آن اشخاص ثالث اروپایی هستند. تعهدات آن‌ها حداقل به صورت مفهومی در اتاقی بحث خواهد شد که به آن‌ها گفته شده فقط به عنوان گردشگر می‌توانند از آن بازدید کنند.
چرا فرمت، استراتژی است
اصرار مسکو بر فرمت سه‌جانبه، جزئیات رویه‌ای نیست. حذف اروپا به روسیه اجازه می‌دهد امنیت اروپا را مسئله‌ای حل‌شدنی میان خودش و واشنگتن جلوه دهد؛ چارچوبی که از پایان جنگ سرد به دنبال آن بوده است. و واشنگتن نشان داده است که مایل است بر کی‌یف فشار آورد. فایننشال تایمز گزارش می‌دهد که روابط در اکتبر پس از فشار کاخ سفید بر اوکراین برای توقف حملات پهپادی برد بلند به زیرساخت‌های نفتی روسیه، در میان تأخیر در تحویل سامانه‌های پدافند هوایی و تعلیق موقت اشتراک‌گذاری اطلاعات، تیره شد. زلنسکی گفت که ایالات متحده امسال به طور متوسط ماهانه تنها حدود دوازده موشک رهگیر پاتریوت (Patriot) تأمین کرده است و اعتراف کرد که کی‌یف پس از اعلام آتش‌بس انرژی یک‌جانبه توسط واشنگتن، نسبت به حملات به پالایشگاه‌ها محتاط‌تر شده است.
زلنسکی همچنین گفت که سیگنال‌هایی مبنی بر احتمال کاهش نیروهای آمریکایی در اروپا شنیده است. کاهش نیروهای آمریکا که به تنهایی تصمیم گرفته شود، یک چیز است. کاهش نیرویی که حتی به صورت ضمنی به توافق اوکراین مرتبط شود، چیز دیگری است. این امر یک تصمیم حاکمیتی درباره وضعیت نیروهای آمریکا را به چیزی تبدیل می‌کند که مسکو بعداً می‌تواند آن را به عنوان وعده معرفی کند و هرگونه بازگشت را نقض آن بداند. اروپا بدون رضایت در معامله، پیامدها را به ارث خواهد برد.
بی‌نظمی خودِ اروپا نیز مشکل را تشدید می‌کند. منبعی اوکراینی به اوکرایینسکا پراودا گفت که دشواری اصلی، فقدان یک نماینده اروپایی مشخص و دارای اختیار است که بتواند در اتاق تصمیم بگیرد. کمیسیون اروپا و شورای اتحادیه اروپا در حال تشکیل تیم مشترکی از مقامات ارشد هستند و کی‌یف وعده داده است که اروپایی‌ها را به صورت بلادرنگ مطلع کند. اما اطلاع‌رسانی بلادرنگ همان چیزی است که ناظران دریافت می‌کنند. در همین حال، مسکو کانال‌های دوجانبه را پرورش می‌دهد، همان‌طور که تماس‌های پوتین با رهبران فنلاند و نروژ نشان می‌دهد؛ تماس‌هایی که ارتباط را برای پایتخت‌های اروپایی فراهم می‌کنند اما جایگاه جمعی آن‌ها را نادیده می‌گیرند.
دفاع از تعامل
استدلال قابل دفاعی برای تغییر موضع زلنسکی وجود دارد و شایسته توجه منصفانه است. توافقی که کاملاً نگرانی‌های اعلام‌شده روسیه را نادیده بگیرد، بعید است دوام بیاورد و برخی ترتیبات می‌توانند خطر تجدید جنگ را بدون تسلیم حاکمیت کسی کاهش دهند. کی‌یف می‌گوید آماده بحث درباره پیشنهاد آمریکایی برای ایجاد منطقه غیرنظامی در دو طرف خط مقدم است. مکانیزم‌های پیشگیری از حادثه، اطلاع‌رسانی درباره رزمایش‌های بزرگ و محدودیت‌هایی بر برخی استقرارها نزدیک خط تماس، همه سابقه‌ای در کنترل تسلیحات دوران جنگ سرد دارند؛ از سند نهایی هلسینکی تا پیمان نیروهای متعارف در اروپا. اطمینان‌بخشی متقابل منطق آن دوره بود و قاره‌ای بسیار مسلح‌تر را برای دهه‌ها پایدار نگه داشت.
تمایز مهم، میان شفافیت نظامی متقابل و قابل راستی‌آزمایی و محدودیت‌های یک‌جانبه بر محل استقرار نیروهای اعضای ناتو در خاک خودشان است. اولی کنترل تسلیحات است. دومی حوزه نفوذ است. خطر فرمت ابوظبی این نیست که تضمین‌ها در حال بحث هستند، بلکه این است که مرز میان این دو چیز ممکن است توسط طرف‌هایی ترسیم شود که کمترین نفع را در تعیین نقطه دقیق آن دارند.
کاری که اروپا هنوز می‌تواند انجام دهد
اروپا نمی‌تواند به زور راه خود را به ابوظبی باز کند، اما بی‌اهرم نیست و چند روز فرصت دارد، نه چند هفته، تا از آن استفاده کند. سه گام اهمیت خواهد داشت.
اولاً، دولت‌های اروپایی باید به صورت جمعی اعلام کنند که چه نوع تضمین‌هایی را می‌توانند بپذیرند، مانند اقدامات متقابل اعتمادسازی و شفافیت، و کدام‌ها را نخواهند پذیرفت، یعنی محدودیت‌های الزام‌آور بر وضعیت نیروهای متحدان در خاک متحدان. خط عمومی که از پیش تعیین شده باشد، در فضای خصوصی سخت‌تر قابل معامله است.
ثانیاً، اتحادیه اروپا و پایتخت‌های پیشرو اروپایی به یک مذاکره‌کننده واحد و دارای اختیار نیاز دارند. تا زمانی که واشنگتن و کی‌یف نتوانند بگویند چه کسی سخنگوی اروپا است، اروپا صرفاً مطلع خواهد شد، نه مشورت.
ثالثاً، اروپا باید به واشنگتن روشن کند که هرگونه تعهدی که به وضعیت نیروهای اروپایی مربوط می‌شود، نیازمند رضایت اروپا است و در غیر این صورت اجرا نخواهد شد. نیروها، پایگاه‌ها و زیرساخت‌های مورد نظر، اروپایی هستند یا توسط اروپایی‌ها میزبانی می‌شوند. بسیاری از ابزارهایی که مسکو در نهایت خواهان آن‌هاست نیز همین‌طور هستند: رفع تحریم‌هایی که نیازمند اتفاق‌نظر اتحادیه اروپا است، دارایی‌های دولتی مسدود شده و پول بازسازی که هر توافقی به آن نیاز خواهد داشت. این‌ها بلیط ورود به ابوظبی نیستند، اما دلایلی هستند که هر طرف حاضر در آنجا، موضع اروپا را در ذهن داشته باشد.
اشاره اوشاکوف درباره خرید بلیط، به عنوان تمسخر مطرح شد. اما با دقتی نسبی، نحوه‌ای که اروپا خطر ورود به نظم پس از جنگ را تجربه می‌کند را توصیف می‌کند: حاضر، مطلع و مقید به شرایطی که در جای دیگر نوشته شده است. دوربین‌ها در ابوظبی نقشه اوکراین را دنبال خواهند کرد. اما نقشه‌ای که برای اروپا مهم‌تر است، نشان می‌دهد ناتو کجا ممکن است بایستد و با چه شروطی؛ این نقشه در حاشیه‌ها ترسیم می‌شود.