میانجی‌گران قطری در یک تلاش دیپلماتیک مجدد برای دستیابی به توافق میان ایالات متحده و ایران به تهران بازگشته‌اند، در حالی که اختلافات بر سر مذاکرات هسته‌ای، تحریم‌های نفتی و محدودیت‌های دریایی همچنان مانع پایان احتمالی جنگ خاورمیانه می‌شوند.
به گفته یک مقام مطلع از مذاکرات، آخرین تلاش واسطه‌گری با هماهنگی واشنگتن انجام می‌شود. قطر اوایل هفته گذشته پیش‌نویسی از پیشنهاد صلح را به تهران ارائه کرده بود، اما یک مقام ایرانی شرایط آن را غیرقابل قبول خواند.
فعالیت دیپلماتیک مجدد نشان می‌دهد که علیرغم فقدان چارچوب مورد توافق برای مذاکرات، کانال‌های ارتباطی همچنان باز هستند. با این حال، واشنگتن و تهران همچنان بر سر آنچه باید پیش از آغاز مذاکرات رسمی رخ دهد، اختلاف نظر دارند.
تلاش قطر برای پر کردن شکاف میان آمریکا و ایران
قطر به عنوان یک واسطه مهم در تلاش‌ها برای نزدیک کردن واشنگتن و تهران به توافق ظهور کرده است.
آخرین ابتکار دیپلماتیک آن پس از ارائه یک طرح پیشنهادی صلح به ایران در روز یکشنبه صورت گرفت. این پیشنهاد قرار بود پایه‌ای برای مذاکرات فراهم کند، اما تهران در برابر شرایط آن، به ویژه موارد مربوط به برنامه هسته‌ای خود، مقاومت کرده است.
بازگشت میانجی‌گران قطری به تهران نشان می‌دهد که علیرغم رد اولیه، گفتگوها فرو نپاشیده‌اند. هماهنگی با ایالات متحده نیز حاکی از آن است که واشنگتن همچنان در حال بررسی توافقات دیپلماتیک ممکن مشارکت دارد.
نقش قطر بازتاب جایگاه تثبیت شده آن به عنوان یک واسطه منطقه‌ای است که ارتباط با طرف‌هایی را حفظ می‌کند که تعامل دیپلماتیک مستقیم محدودی دارند.
با این حال، موفقیت تلاش‌های آن بستگی به این دارد که آیا بتواند هر دو طرف را به پذیرش ترتیبی از مذاکرات قانع کند که اولویت‌های متضاد آنها را پوشش دهد.
برنامه هسته‌ای همچنان مانع اصلی است
مهم‌ترین اختلاف نظر مربوط به زمان ورود برنامه هسته‌ای ایران به مذاکرات است.
واشنگتن می‌خواهد مسائل هسته‌ای از ابتدا گنجانده شوند و بخش مرکزی هر توافقی برای پایان درگیری باشند. موضع آمریکا بازتاب نگرانی‌های دیرینه نسبت به فعالیت‌های هسته‌ای ایران و احتمال گسترش قابلیت‌های هسته‌ای تهران است.
اما ایران خواهان تسکین فوری فشار اقتصادی آمریکا پیش از ارائه امتیازات است. تهران از واشنگتن می‌خواهد محاصره بنادر ایران را پایان دهد و تحریم‌های محدودکننده صادرات نفت خود را لغو کند.
این امر یک مشکل اساسی در ترتیب ایجاد می‌کند. ایالات متحده می‌خواهد تعهدات هسته‌ای در چارچوب اولیه مذاکرات گنجانده شود، در حالی که ایران می‌خواهد ابتدا محدودیت‌های اقتصادی و دریایی مورد رسیدگی قرار گیرند.
مگر اینکه دو طرف به سازشی دست یابند، حتی توافقی برای ازسرگیری مذاکرات رسمی نیز ممکن است دشوار باقی بماند.
تهران علاقه خود را به پیشنهادهای جایگزین اعلام می‌کند
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه گفت که تهران همچنان در تماس نزدیک با واسطه‌ها برای بررسی پیشنهادهایی است که می‌توانند اجرای طرح هفت روزه خود برای پایان جنگ خاورمیانه را تضمین کنند.
سخنان وی نشان می‌دهد که ایران همچنان گزینه‌های دیپلماتیک را دنبال می‌کند، اگرچه می‌خواهد مذاکرات منعکس‌کننده شرایط خود باشد.
پیشنهاد هفت روزه پایه دیگری برای گفتگوها فراهم می‌کند، اما مشخص نیست که آیا واشنگتن شرایط آن را خواهد پذیرفت یا اینکه آیا پیش‌نویس طرح قطر با خواسته‌های تهران قابل جمع است.
پیشنهادهای رقابتی همچنین نشان می‌دهد که اختلاف تنها به شرایط نهایی یک تسویه محدود نمی‌شود. هر دو دولت تلاش می‌کنند چارچوب و ترتیب مذاکرات را قبل از ارائه امتیازات بزرگ شکل دهند.
پیام‌های دیپلماتیک آمریکا نیز مبهم بوده است.
روز پنجشنبه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت که تماس جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، با ایران مربوط به تجهیزات پزشکی بوده است؛ این اظهارات پس از گزارش‌های رسانه‌ای مطرح شد که پیشنهاد می‌کردند این ارتباط مرتبط با تلاش‌ها برای احیای مذاکرات صلح است.
این نظرات ابهامی درباره ماهیت دقیق آخرین تماس‌های واشنگتن با تهران باقی می‌گذارد.
با این حال، مشارکت مستمر قطر نشان می‌دهد که ارتباط غیرمستقیم بخش مهمی از فرآیند دیپلماتیک باقی می‌ماند. چنین کانال‌هایی می‌توانند به هر دو طرف کمک کنند تا سازش‌های ممکن را بدون تعهد فوری به مذاکرات رسمی کشف کنند.
مرحله بعد چه خواهد بود؟
بازگشت میانجی‌گران قطری به تهران فرصت دیگری برای جلوگیری از توقف فرآیند دیپلماتیک ارائه می‌دهد، اما موانع عمده همچنان باقی هستند.
چالش فوری یافتن فرمولی است که اجازه دهد بحث‌ها درباره برنامه هسته‌ای ایران همزمان با مذاکرات بر سر تحریم‌ها و محاصره بندری آمریکا پیش رود.
بعید است واشنگتن ترتیبی را بپذیرد که مسائل هسته‌ای را برای همیشه به تعویق بیندازد، در حالی که تهران ممکن است در برابر مذاکراتی که بدون تسکین اقتصادی معنادار آغاز می‌شوند مقاومت کند.
توانایی قطر در پل زدن بر این شکاف در روزهای آینده حیاتی خواهد بود. اگر میانجی‌گران بتوانند توافق بر سر ترتیب مذاکرات را کسب کنند، آخرین ابتکار می‌تواند مسیری به سوی یک تسویه گسترده‌تر ایجاد کند.
اما اگر دو طرف همچنان حاضر به سازش بر سر شرایط اولیه خود نباشند، ممکن است تماس‌های دیپلماتیک ادامه یابد بدون اینکه به توافقی ملموس برای پایان درگیری منجر شود.
با اطلاعات از رویترز.