محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، می‌خواست پادشاهی خود را به قطبی جذاب برای سرمایه‌گذاری، گردشگری و بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی جهان تبدیل کند. اما اکنون پهپادها و موشک‌های پرتاب‌شده از یمن بر شهرهای عربستان فرود می‌آیند و این کشور را عمیق‌تر درگیر آشوب منطقه‌ای می‌کنند که او امیدوار بود آن را پشت سر بگذارد.
جنگ داخلی یمن این تابستان دوباره شعله‌ور شد و ماه گذشته با شدت بیشتری ادامه یافت و سال‌ها آرامش نسبی را برهم زد. عربستان طی ۱۱ سال تلاش کرده است تا از طریق نیروی نظامی و دیپلماسی، درگیری در مرز جنوبی خود را مهار کند؛ ابتدا با جنگ علیه گروه حوثی متحد ایران، سپس با پیگیری مذاکرات صلح با آن‌ها و ازسرگیری گفت‌وگوهای دیپلماتیک با حامی‌شان، یعنی ایران.
با وجود این تلاش‌ها، کارشناسان معتقدند مجموعه‌ای از محاسبات نادرست، ریاض را در معرض درگیری بیشتر در یمن قرار داده است. عربستان در اواخر سال گذشته به دلیل حمایت امارات از یک نیروی رقیب در یمن، شراکت دیرینه خود با ابوظبی را پایان داد، تمایل دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به حمایت از عربستان در صورت نیاز را نادرست ارزیابی کرد و در سازمان‌دهی گروه‌های مسلح متلاشی‌شده که علیه حوثی‌ها می‌جنگیدند، دچار مشکل شد.
اکنون ریاض سعی دارد با حمایت از شرکای یمنی خود در عملیات جدیدی علیه حوثی‌ها به نام «سپیده‌دم یمن»، جایگاه خود را بازیابد.
جاه‌طلبی‌های شاهزاده محمد برای تحول پادشاهی، از زمان به قدرت رسیدن او بیش از یک دهه پیش، با چالش‌های متعددی مواجه بوده است. امروز، این برنامه‌ها تحت فشار بیشتری قرار گرفته‌اند؛ حملات چندجبهه‌ای به زیرساخت‌های نفتی صادرات را کاهش داده، پروژه‌های بزرگ لغو شده‌اند و پادشاهی درگیر جنگی بدون راه‌حل روشن شده است.
طبق اعلام عربستان، حداقل سه نفر از جمله یک خلبان سعودی این هفته پس از آنکه نیروهای حوثی چند فرودگاه در پادشاهی را هدف قرار دادند، کشته شدند. آشوب منطقه‌ای منجر به تعلیق جشنواره‌های فیلم، مراسم جوایز و کنسرت‌های موسیقی پرستاره در امسال شده است. در همین حال، کنفرانس مالی برجسته پادشاهی که انتظار می‌رود در اواخر اکتبر رهبران تجاری سرشناس را جذب کند، در میان حملات تحت فشار قرار گرفته است.
«آن‌ها فقط نیاز داشتند که درگیری تا حد ممکن از آن‌ها دور بماند و حوثی‌ها برنامه‌های تحول آن‌ها را مختل نکنند»، مایکل رتنی، سفیر سابق آمریکا در عربستان، به سی‌ان‌ان گفت. «اما اکنون خود را در مرکز آن می‌بینند.»
خروج شتاب‌زده امارات
وقتی جنگنده‌های سعودی سال گذشته محموله‌ای از وسایل نقلیه نظامی فرستاده‌شده توسط امارات به یمن را بمباران کردند، اتحاد ده‌ساله بین دو کشوری که برای مقابله با نفوذ ایران در یمن می‌جنگیدند، فروپاشید و پادشاهی مجبور شد پس از عقب‌نشینی نیروهای ابوظبی، به تنهایی با بحران دست‌وپنجه نرم کند. گسست با امارات منطقه را شوکه کرد. عربستان یک کمپین رسانه‌ای نادر علیه همسایه خود راه انداخت و آن را به تغذیه بی‌ثباتی در سودان و یمن متهم کرد. تحلیلگران سعودی علناً امارات را مانند خواهر یا برادر کوچک‌تری توصیف کردند که علیه بزرگ‌ترِ عاقل‌تر شورش کرده است.
داوود الشریان، روزنامه‌نگار برجسته سعودی، در ژانویه نوشت که عربستان «سر و بدن» ثبات منطقه است. «اگر (عربستان) لنگ بزند، کل سیستم مختل شده و حوزه خلیج فارس پراکنده می‌شود.»
در حالی که ریاض برای سلطه بر خلیج فارس فشار می‌آورد، وضعیت در یمن تغییر کرد. آتش‌بس چهارساله با حوثی‌ها از قبل شکننده بود و عقب‌نشینی سریع امارات طبق درخواست ریاض، هزاران مبارزی که یک دهه تحت فرماندهی ابوظبی بودند را نسبت به استراتژی ریاض گیج و سردرگم کرد.
مبارزان متحد با امارات می‌گویند خروج ابوظبی خلأ قدرتی ایجاد کرد که سعودی‌ها آن را پر نکردند.
«وقتی اماراتی‌ها رفتند، انتقال مناسبی انجام نشد»، یک مقام یمنی جنوبی که برای صحبت آزادانه با سی‌ان‌ان خواست ناشناس بماند، گفت. «ترسناک بود که همه چیز چقدر متفاوت شد. فرماندهی و کنترل اماراتی‌ها بسیار کارآمد بود و سعودی‌ها این کارآمدی را جایگزین نکردند.»
سی‌ان‌ان برای کسب نظر درباره اینکه آیا نیروهای درگیر علیه حوثی‌ها در زمین حمایت کافی دریافت کرده‌اند و آیا انتقال مناسبی صورت گرفته است، با دولت عربستان تماس گرفت.
کمبود آمادگی
هشت هفته پس از خروج امارات، آمریکا و اسرائیل جنگی علیه ایران آغاز کردند که منجر به کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، شد. این اقدامات درگیری‌ای را برانگیخت که منطقه را به آشوب بی‌سابقه‌ای فرو برد و متحدان واشنگتن، از جمله عربستان، را در تیررس ایران قرار داد.
به گفته چندین کارشناس، زمان‌بندی این رخداد برای عربستان نامطلوب بود. پس از مقابله با تحرکات جدایی‌طلبان مورد حمایت امارات در یمن، آمریکا و اسرائیل جنگ منطقه‌ای را آغاز کردند. و با وجود سال‌ها تلاش برای جلوگیری از شروع جنگ در یمن، فشار واردشده توسط ترامپ بر ایران انتظار می‌رفت که در نهایت باعث شود حوثی‌ها علیه پادشاهی دست به حمله بزنند.
«سعودی‌ها مجبور بودند پس از حمله دشمن به قلمرو خود پاسخ دهند... بنابراین همیشه پاسخی در کار بود»، رتنی، سفیر سابق آمریکا، گفت.
حتی وقتی موشک‌های ایرانی از شرق به پادشاهی اصابت می‌کردند، توجه عربستان معطوف به جنوب بود. حوثی‌ها، که هنوز رسماً در آتش‌بس با ریاض بودند، تمایلی به کمک به شرکای ایرانی خود نشان ندادند. در عوض، تهران سعودی‌ها را درگیر کرد.
در ژوئیه، ایران یک هواپیمای تجاری برای انتقال هیأتی از حوثی‌ها به مراسم تشییع پیکر خامنه‌ای در تهران فرستاد و محاصره هوایی عربستان بر یمن را نقض کرد. ریاض برای جلوگیری از فرود هواپیما، فرودگاه تحت کنترل حوثی‌ها در صنعا را بمباران کرد. گروه شورشی در پاسخ، آتش‌بس را منقضی اعلام کرد و محاصره دریایی کشتی‌های سعودی را اعلام نمود. همچنین حوثی‌ها تهاجم برق‌آسایی در امتداد ساحل یمن آغاز کردند و مناطق استراتژیک در تنگه باب‌المندب را تصرف کردند که بزرگ‌ترین تشدید تنش از سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شد.
حوثی‌ها تأسیسات نفتی و خطوط لوله عربستان را مورد حمله قرار دادند، عرضه نفت خام را مختل کردند و قیمت‌ها را به شدت افزایش دادند. نیروهای سعودی با صدها حمله هوایی پاسخ دادند.
«سعودی‌ها چندین اشتباه و شکست داشته‌اند»، احمد ناجی، تحلیل ارشد یمن در اندیشکده گروه بحران بین‌المللی، به سی‌ان‌ان گفت و اشاره کرد که ریاض برای تهاجم حوثی‌ها آماده نبوده و هماهنگی لازم با نیروهای یمنی متحد خود که از امارات تحویل گرفته بود، وجود نداشته است.
«مناطق از دست رفته مشکلات روحیه‌ای را برای متحدانشان ایجاد کرده و اکنون این چالشی بزرگ برای سعودی‌ها است، زیرا حوثی‌ها سلاح‌های پیشرفته‌تری دارند که توانسته‌اند به چندین شهر در عربستان برسند»، او افزود.
ترامپ غیرقابل پیش‌بینی
محاسبه نادرست دیگر عربستان، اتکا به حمایت مداوم آمریکایی بود، به گفته کارشناسان. با وجود امضای پیمان دفاعی جدید با واشنگتن در سال گذشته و تعیین عربستان به عنوان متحد اصلی غیر ناتو توسط آمریکا، ریاض از آنچه تعهد رو به افول آمریکا به امنیت خود می‌داند، ناامید شده است.
شاهزاده محمد ماه گذشته دو بار با ترامپ صحبت کرد و او را برای حمله به حوثی‌ها ترغیب نمود، منابع به سی‌ان‌ان گفتند، اما ترامپ از مداخله خودداری کرد. واشنگتن در عوض با حوثی‌ها در عمان دیدار کرد تا آتش‌بس خود با این گروه را حفظ کند؛ امری که مشخص ساخت جنگ آن‌ها تنها با عربستان است و به کشتی‌های آمریکایی اجازه عبور آزادانه از دریای سرخ می‌دهد.
برای ارتشی که «جهان‌بینی کامل» خود را حول مشارکت با آمریکا بنا کرده است، سعودی‌ها در حال درک غیرقابل پیش‌بینی بودن ترامپ هستند، به گفته رتنی.
«هرگز مفهوم یا ساختار نظامی آن‌ها جنگیدن در این جنگ‌ها به تنهایی نبود»، او گفت. «تحت یک ریاست جمهوری عادی آمریکا، اگر چنین اتفاقی می‌افتاد، ما به شریک خود در فرآیندی عقلانی و سنجیده کمک می‌کردیم.»
«اکنون ما آن فرآیند را نداریم و در نهایت همه چیز به این بستگی دارد: ترامپ چه فکر می‌کند؟ و احتمالاً سعودی‌ها احساس آسیب‌پذیری می‌کنند»، او افزود.
عربستان از آن زمان به دنبال گزینه‌های دیگری بوده است. ماه گذشته، شاهزاده محمد به مصر پرواز کرد تا با عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، دیدار کند و سپس چند هفته بعد منصور بن زاید، معاون رئیس‌جمهور امارات، را برای بحث درباره تحولات منطقه‌ای به ریاض دعوت کرد. فرانسه موافقت کرد دارایی‌های دفاعی، از جمله پرسنل نظامی، اعزام کند. بریتانیا گفت که هواپیمایی برای کمک به سوخت‌گیری جت‌های سعودی ارسال خواهد کرد. بیش از ۱۰۰ مشاور نظامی آمریکایی در محل، تحت فرماندهی مشترک جدیدی که تأسیس شده است، اطلاعات و پشتیبانی هدف‌گیری ارائه می‌دهند.
عربستان، ترکیه و پاکستان پس از جلسه اضطراری در ریاض، روز دوشنبه موافقت کردند که «اقدامات بازدارندگی جمعی» را تحت توافق دفاع مشترک مکه فعال کنند. این پیمان که اوایل امسال تنظیم شده است، برای هماهنگی همکاری‌های دفاعی و امنیتی بین سه کشور است. نیروهای وفادار به امارات نیز ظاهراً در تهاجم شرکت می‌کنند که نشانه‌ای از حداقل یخ‌زدایی نسبی بین پادشاهی و امارات است.
راه‌حل منطقه‌ای
اما کارشناسان هشدار می‌دهند که حمایت خارجی و پیشرفت‌های اولیه دولت یمن مورد حمایت عربستان، درگیری را حل نخواهد کرد. درگیری‌های داخلی بین گروه‌ها همچنان رایج است و هنوز نقطه پایانی سیاسی روشنی وجود ندارد.
به گفته تحلیلگران، فشار مداوم علیه نیروهای مورد حمایت ایران نیازمند سازمان‌دهی، حمایت منطقه‌ای، بودجه و لجستیکی است که ائتلاف فعلی هنوز نشان نداده است که می‌تواند آن‌ها را حفظ کند.
«آن‌ها باید مراکز فرماندهی خود را یکپارچه کنند و مسائل بین گروه‌های مختلف درون این ائتلاف را حل کنند»، هشام العیمسی، مشاور ارشد یمن در مؤسسه صلح اروپا، به بکی اندرسون از سی‌ان‌ان گفت. «دستاوردهای سرزمینی آن‌ها هیچ ارزشی نخواهد داشت اگر دولت یمن (مورد حمایت عربستان) نتواند کنترل آن مناطق را حفظ کند.»
با این حال، بسیاری از کارشناسان گفتند که درگیری در یمن به جنگ آمریکا در ایران مرتبط است و تا زمانی که درگیری بین واشنگتن و تهران ادامه دارد، ایرانیان انگیزه قدرتمندی برای نظارت بر اختلال حوثی‌ها در عربستان خواهند داشت.
تحلیلگران می‌گویند کشورهای حوزه خلیج فارس ممکن است بتوانند راه‌حل دیپلماتیک جداگانه‌ای با ایران به دست آورند یا حملات نظامی خود را برای حذف رهبری حوثی‌ها تشدید کنند.
«هیچ‌کدام از این سناریوها در کوتاه‌مدت درگیری در یمن را حل نمی‌کنند»، رتنی گفت. «سعودی‌ها باید راه‌حل ناقصی برای آینده پیدا کنند.»