تحلیلگران ژئوپلیتیک و انرژی میگویند باتلاق بهنظر بیپایان جنگ ایران با چرخه تکراری مذاکرات صلح، فروپاشی گفتوگوها و تشدیدهای محدود خشونت، احتمالاً حداقل تا انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر و شاید فراتر از آن ادامه خواهد یافت.
چرا؟ مقامهای ایرانی—که میان سیاستمداران ظاهراً میانهرو و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) با قدرت روزافزون تقسیم شدهاند—میخواهند اهرم فشار خود را بیشینه کنند و در چرخه انتخاباتی به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آسیب سیاسی بزنند. با فاصله زیاد آمریکا و ایران در مذاکرات صلح و افزایش جریان نفت از تنگه هرمز تحت اسکورت آمریکا در مدت اخیر، ایران بهتدریج در موضع بازنده قرار میگیرد و تنها گزینههای پیش رویش حفظ وضع موجود یا تشدید حملات است.
مت رید، رئیس شرکت مشاوره ژئوپلیتیک و انرژی «فارین ریپورتس»، با اشاره به فیلم کلاسیک بیل موری درباره تکرار بیپایان یک روز، گفت: «حس میکنم در «روز موشخرگوش» هستیم.»
رید به فورچون گفت: «این همچنین میتواند به این معنا باشد که ما به احساس امنیت کاذب دچار شدهایم و اوضاع هنوز میتواند وخیم شود. به نظرم این لحظهای بسیار خطرناک است. روشن است که ایران در حال از دست دادن اهرم فشار است، اقتصادش در حال سقوط و صادرات نفتش فروپاشیده است. در همان حال، نفت بیشتری از تنگه هرمز خارج میشود تا هر زمان دیگری از آغاز جنگ.»
او گفت: «این را با تقویم انتخاباتی آمریکا ترکیب کنید و در چند هفته آینده، ایرانیها ممکن است وسوسه شوند دوباره دست به حمله بزنند. اگر ترامپ حاضر نباشد خواستههای ایرانیها را برآورده کند، هدفشان تحقیر او خواهد بود.»
آمریکا—و بخش بزرگی از جهان—با رکوردهای فصلی قیمت بنزین و رکوردهای تاریخی هزینه گازوئیل روبهروست، اما هر افزایش بزرگ نظامی قیمتها را بیش از پیش بالا میبرد. با توجه به اینکه هرگونه آتشبس یا توافق صلح بالقوه در حال حاضر دور از دسترس به نظر میرسد، دولت ترامپ ترجیح میدهد وضع موجود را تا پس از ۳ نوامبر حفظ کند—بهترین گزینه میان گزینههای بد. رید گفت: «به نظرم ایران بیشتر تمایل دارد پیش از انتخابات دست به حمله بزند یا تشدید کند. و ترامپ بیشتر وسوسه میشود تشدید را به پس از انتخابات موکول کند.»
دن پیکرینگ، بنیانگذار شرکت مشاوره و پژوهش «پیکرینگ انرژی پارتنرز» و پیشبینیکننده بازار نفت، گفت مزیت حفظ وضع موجود از سوی دولت ترامپ تا پس از انتخابات این است که بهطور نظری بخشی از اهرم فشار ایران را از میان میبرد.
پیکرینگ گفت: «به نظرم انتخابات میاندورهای یک خط مرزی است. فقط برای من روشن نیست که پیش یا پس از آن اتفاقی بیفتد.»
پیکرینگ گفت ایران ممکن است گمان کند پیروزی دموکراتها در کنگره میتواند ترامپ را به ارائه شرایط صلح مساعدتر وادار کند. اما تعلل آمریکا تا نوامبر میتواند گزینههای نظامی بیشتری را به میز بازگرداند.
او افزود: «چرا؟ این درگیری [برای ترامپ] از نظر سیاسی محبوب نیست. تشدید بعد نظامی آن پس از انتخابات میاندورهای احتمالاً پذیرفتنیتر است.»
تیری ویزمن، استراتژیست ارشد اقتصادی گروه مککواری، در یادداشتی تحلیلی گفت بازارهای انرژی خود را برای نتایج بسیار متفاوت در نوامبر آماده میکنند.
ویزمن اظهار داشت: «نوسانهای تلویحی در حال قیمتگذاری نتایج دوطرفه واگرا پس از ۳ نوامبر هستند، زمانی که رویدادها میتوانند بهشدت به یک سو یا سوی دیگر بچرخند.» و درگیری بیشتر به معنای تورم بیشتر، قیمت سوخت گرانتر، هزینههای دولتی بالاتر و بازده اوراق قرضه بالاتر است.
مسیر طولانی و فرساینده
با وام گرفتن از یک اشاره سینمایی دیگر، نگرانی فزاینده این است که جنگ—که وارد ماه هشتم خود میشود—ممکن است از «روز موشخرگوش» به «داستان بیپایان» تبدیل شود.
ایران همچنان خواستار کنترل تنگه حیاتی هرمز—و توانایی دریافت عوارض یا هزینهها—است، در حالی که آمریکا حاضر به عقبنشینی نیست و بر امتیازهای هستهای پیشاپیش اصرار دارد.
مارشال ادکینز، رئیس بخش انرژی شرکت ریموند جیمز، گفت: «مطمئن نیستم توافق صلحی در کار باشد—نه فقط تا انتخابات میاندورهای—بلکه در شش ماه آینده. رسیدن به نوعی توافق که بتوان سپاه پاسداران را به آن پایبند کرد، بسیار دشوار خواهد بود. آنها صبورند. آیا پنج سال آینده هم آنجا خواهیم بود؟ شاید، اما این بیش از حد به نظر میرسد.»
آمریکا با تلاش فراوان و اسکورتهای نظامی و با هزینه مالی سنگین، به خروج نفت بیشتری از خاورمیانه کمک میکند تا تقریباً هر زمان دیگری از آغاز جنگ در پایان فوریه. حجم صادرات به حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت خام در روز رسیده است—در حالی که محمولههای ایرانی محاصره شدهاند—اما همچنان از ۱۹ میلیون بشکه در روز در فوریه کمتر است.
با وجود افزایش جریان، این افزایش عمدتاً با افزایش دوباره واردات نفت چین—پس از کاهش چشمگیر وارداتش در تابستان—و کاهش انتشار از ذخیره استراتژیک نفت (SPR) آمریکا به قطرهای، که هماکنون به پایینترین سطح ۴۴ ساله رسیده، خنثی میشود. با این حال، دولت ترامپ در ۲۹ سپتامبر با تخلیه ۴۰ میلیون بشکه دیگر از SPR موافقت کرد—که با تحقق آن، SPR به سطح اضطراری خواهد رسید.
رید گفت: «توافق صلحی در آینده نزدیک نمیبینم. آنچه میبینم نمایش قدرت و مذاکره از موضع زور است. هنوز به نقطهای نرسیدهایم که هیچیک از دو طرف حاضر به عقبنشینی باشد.»
کشورهای خلیج فارس برای جابهجایی حجم نفت خود، پول بسیار بیشتری برای نفتکشها و حق بیمه دریایی میپردازند. کرایه روزانه یک نفتکش از حدود ۵۰ هزار دلار به یک میلیون دلار جهش کرده است. و آمریکا هزینههای گزافی برای تأمین مالی اسکورتهای دریایی خود میپردازد.
ادکینز پرسید: «ما با اعزام این کاروانها نفت را از تنگه خارج میکنیم، اما تا کی میخواهیم این کار را ادامه دهیم؟»
او گفت: «ایران همچنان توانایی منفجر کردن چیزهای زیادی را دارد که از آنجا عبور میکنند. فراموش نکنیم که ایران میتواند فردا همه اینها را متوقف کند.»