مارک زاکربرگ میگوید تلاش متا در حوزه هوش مصنوعی موفقیتی چشمگیر است. او به سرمایهگذاران گفته است: «سرمایهگذاریهای ما در هوش مصنوعی، هر بخش اصلی کسبوکار محوریمان را شتاب میبخشد.» او افزوده: «هر نشانهای که در کار خودمان و در سراسر صنعت میبینیم، به ما نسبت به این سرمایهگذاری اطمینان میدهد.»
اما وقتی متا اظهارنامه مالیاتیاش را تنظیم میکند، روایت دیگری را به سازمان امور مالیاتی آمریکا (IRS) ارائه میدهد. به گفته چهار نفر از افراد مطلع از عملیات این شرکت، متا ادعا میکند مراکز داده هوش مصنوعیاش آزمایشی عظیم و در معرض شکست هستند.
این کار را انجام میدهد تا از اعتبار مالیاتیای بهره ببرد که برای پژوهش و آزمایش در نظر گرفته شده است. این تفسیری جسورانه از این معافیت مالیاتی است که متا برای دریافت میلیاردها دلار اعتبار مالیاتی بابت توسعه مراکز داده به آن چنگ زده است.
آندره شوچوک، شریک شرکت مشاورهای بیپیام که در اعتبار مالیاتی پژوهش و آزمایش تخصص دارد، درباره توصیف مراکز داده هوش مصنوعی متا بهعنوان آزمایشی گفت: «تا حدی عجیب و دور از ذهن است.»
در واقع، حسابداران خود متا هم میدانند که این راهبرد از نظر حقوقی متزلزل است. این غول فناوری در افشاگریهایی که در اسناد بورسی گنجانده شده، هشدار میدهد که میلیاردها دلار پسانداز مالیاتی در معرض باطل شدن توسط سازمان امور مالیاتی آمریکا قرار دارد؛ تا حد زیادی به دلیل «ابهامات مربوط به اعتبارات مالیاتی پژوهشیمان».
متا چه میکند؟ برای اهداف مالیاتی، این شرکت مراکز داده عظیم و چند میلیارد دلاری خود را «مدلهای آزمایشی» طبقهبندی میکند. بر اساس اعتبار مالیاتیای که در دهه ۱۹۸۰ برای تشویق نوآوری ایجاد شد، شرکتها میتوانند برای اقلام مصرفی تخفیف بگیرند، اما فقط در صورتی که این اقلام در یک تلاش آزمایشی و نه در عملیات عادی کسبوکار آزمایش شوند. متا ادعا میکند تراشههای گرانقیمت هوش مصنوعی که از شرکتهایی مانند انویدیا میخرد، بهعنوان بخشی از این آزمایش، مستحق تخفیف مالیاتدهندگان هستند.
این اقدام در بخش مالی متا نگرانیهایی ایجاد کرد. سازمان امور مالیاتی آمریکا در گذشته شرکتهایی را که برای اقلام مصرفی پایه مدعی این اعتبار شده بودند، به چالش کشیده است. هرچند هزاران شرکت، از جمله دیگر غولهای فناوری، از اعتبار مالیاتی پژوهشی بهرههای کلانی میبرند، اما این کار را عمدتاً برای حقوق پرداختی به پژوهشگران و مهندسان — یعنی افرادی که نوآوری را محقق میکنند — انجام میدهند.
استفاده متا از این معافیت مالیاتی برای مراکز داده پیشتر گزارش نشده بود. نیویورک تایمز اسناد بورسی را بررسی کرده و مصاحبههای متعددی انجام داده است، از جمله با افراد مطلع از عملیات متا که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل اختصاصی گفتوگو کردند.
این شرکت دو سال پیش ادعای این اعتبار برای مراکز داده را آغاز کرد. از آن زمان، پسانداز متا از این اعتبار سر به فلک کشیده و بر اساس اسناد، سال گذشته نزدیک به ۴ میلیارد دلار از مالیات این شرکت کاسته است. بر اساس بررسی نیویورک تایمز از اسناد بورسی، متا اکنون بزرگترین بهرهمند این اعتبار مالیاتی در میان شرکتهای بورسی است.
شرطبندیهای جسورانهای از این دست اغلب برای شرکتهای بزرگ به نتیجه میرسد: حتی اگر سازمان امور مالیاتی آمریکا مقاومت کند، شرکتها میتوانند اختلافات را حلوفصل کنند و همچنان جلوتر باشند.
متا هماکنون بر سر همین معافیت مالیاتی، در یک اختلاف قابلتوجه با سازمان امور مالیاتی آمریکا قرار دارد؛ به دلیل استفاده از آن برای یارانهدادن به بسته حقوق چند میلیارد دلاری مدیرعاملش. در سال ۲۰۱۳، متا ادعا کرد ۴.۱ میلیارد دلار از اختیار خرید سهامی که زاکربرگ اعمال کرده بود، بهعنوان هزینه پژوهشی محسوب میشود، چون او در ابداع نرمافزارهای جدیدی مانند فید خبری فیسبوک نقش داشت. بر اساس اسناد دادگاهی، سازمان امور مالیاتی آمریکا در تلاش است ۳۵۵ میلیون دلار پسانداز مالیاتی حاصل از آن را پس بگیرد.
سهام این شرکت رسانه اجتماعی در حال اوجگیری است و اکنون ارزش آن نزدیک به ۲ تریلیون دلار است؛ تا حدی به لطف اینکه تلاشهایش در هوش مصنوعی اینستاگرام، واتساپ و فیسبوک را بهبود بخشیده است. متا این ماه «میوز» را منتشر کرد؛ یک عامل هوش مصنوعی شخصی که بلافاصله به پرنصبترین اپلیکیشن برای کاربران آیفون و اندروید تبدیل شد. تلاشهای متا و دیگر غولهای فناوری در هوش مصنوعی همچنین از استهلاک تسریعشده هزینههای تحقیق و توسعه بهره برده است که از قانون «یک لایحه بزرگ و زیبا» مصوب ۲۰۲۵ نشئت میگیرد.
اندی استون، سخنگوی این شرکت، گفت: «متا یکی از بزرگترین سرمایهگذاران در تحقیق و توسعه در ایالات متحده است.» او افزود: «در پنج سال گذشته، متا ۲۰۰ میلیارد دلار در تحقیق و توسعه سرمایهگذاری کرده است — ۵۷ میلیارد دلار فقط در سال گذشته — و پژوهشهای مرزی را پیش برده، فناوری جدید ساخته و از مشاغل آمریکایی حمایت کرده است. مانند سایر شرکتهایی که در این مقیاس سرمایهگذاری میکنند، ما از مشوقهای مالیاتیای استفاده میکنیم که کنگره دههها پیش برای تشویق این نوع سرمایهگذاری داخلی وضع کرده است.»
اعتبار مالیاتی بسیار مطلوب
این معافیت مالیاتی به سال اول دولت ریگان بازمیگردد، زمانی که ژاپن در نوآوری فناورانه پیشتاز جهانی بود. لابیگران تجاری و قانونگذاران نگران بودند که بخش فناوری نوپای آمریکا از قافله عقب بماند، بنابراین کنگره «اعتبار مالیاتی پژوهش و آزمایش» را بهعنوان مشوقی برای ریسکپذیری و سرمایهگذاری در اختراعاتی ایجاد کرد که ممکن است از نظر تجاری به نتیجه نرسند. چند سال پس از ایجاد این اعتبار، یک گزارش دولتی اعلام کرد که از آن برای توسعه، از جمله، تجهیزات بانکداری الکترونیکی و داروهای درمان سرطان استفاده شده است.
قوانین مالیاتی پیشتر به شرکتهای فناوری اجازه میداد هزینههای پژوهش را از درآمد مشمول مالیات خود کسر کنند. اعتبار جدید سخاوتمندانهتر بود و میشد آن را علاوه بر کسر هزینه اعمال کرد. اما احراز شرایط آن دشوارتر بود. شرکتها باید یک آزمون پیچیده چهاربخشی را میگذراندند تا ثابت کنند در حال اجرای یک آزمایش هستند، نه فقط عرضه یک محصول جدید.
در تابستان ۲۰۲۴، متا تلاشهای خود را برای رقابت در مسابقه هوش مصنوعی سیلیکونولی تشدید میکرد و در دهها هزار هکتار زمین در سراسر کشور عملیات ساخت مراکز داده را آغاز کرد. این کاری پرهزینه بود. یکی از بزرگترین هزینههای هر مرکز داده هوش مصنوعی، تراشههای رایانهای بود که شرکتهایی مانند انویدیا میسازند و هر کدام هزاران دلار قیمت دارند. یکی از کارکنان متا که بر این توسعه نظارت داشت، ایدهای خلاقانه برای جبران هزینهها داشت: استفاده از این اعتبار.
این اعتبار برای تشویق نوآوری طراحی شده است؛ با ترغیب شرکتها به پرداختن به مسائل حلنشده و چالشهای فنی. هرچند متا در حال آزمایش چیدمانهای فیزیکی مختلف برای قفسههای سرور و جستوجوی بهترین روش برای شبکهبندی هزاران تراشه برای آموزش هوش مصنوعی است، خود تراشهها بهطور شناختهشده کار میکنند. آنها در دهه گذشته در مرکز پیشرفت هوش مصنوعی بودهاند و انویدیا را به باارزشترین شرکت جهان تبدیل کردهاند.
به گفته یکی از افراد مطلع، برخی در بخش مالی متا تردید داشتند که این تاکتیک مورد پذیرش سازمان امور مالیاتی آمریکا قرار گیرد. این سازمان تلاشهای شرکتهای دیگر برای ادعای این اعتبار بابت «تجهیزات و فناوری اثباتشده و تجاری موجود» را رد کرده است.
این شرکت از وکلای چند مؤسسه حقوقی مشاوره گرفت که به یک پرونده مرتبط در سال ۲۰۲۱ اشاره کردند؛ پروندهای که در آن یک قاضی فدرال معافیت مالیاتی پژوهشی را برای یک کشتیساز ایندیانایی بابت هزینه ساخت انواع جدید شناورها رد کرد. صرفاً ساختن یک محصول جدید کافی نبود؛ یک شرکت باید اجزای مشخصی از یک پروژه را که از نظر فنی نامعلوم بودند مشخص میکرد و ثابت میکرد برای غلبه بر آن ابهام از آزمایشهای علمی استفاده کرده است.
به گفته افراد مطلع از این گفتوگوها، یکی از وکلایی که متا با او مشورت کرد، جفری مولر از مؤسسه آیوینز، فیلیپس و بارکر بود. مولر در اختلافی ۲۰۰ میلیون دلاری با سازمان امور مالیاتی آمریکا بر سر اعتبارات مالیاتی پژوهشی، نماینده شرکت داروسازی بایر بود. او در مصاحبهای بهطور مشخص درباره متا اظهارنظر نکرد، اما گفت قوانین میتوانند اجازه دهند برای محصولات تجاری موجود و اثباتشده ادعای این اعتبار شود — به شرط آنکه اقلام مصرفی لازم برای رفع ابهام یک پروژه باشند.
به گفته این افراد، وکیل دیگری که متا با او مشورت کرد الکس سادلر بود؛ وکیل مالیاتی پیشین وزارت دادگستری و اکنون شریک مؤسسه مورگان لوئیس که درخواست مصاحبه با او را رد کرد. اما سادلر این ماه در یک کنفرانس مالیاتی در ویرجینیا گفت مدلهای آزمایشی «حوزهای مورد مناقشه» هستند و سازمان امور مالیاتی آمریکا «خوشش نمیآید» وقتی شرکتها تولید تجاری را بهعنوان پژوهش برای ادعای این اعتبار توصیف میکنند. او گفت این سازمان به استفاده از اعتبار مالیاتی پژوهشی برای «چیزهای بزرگ» ایراد میگیرد.
او گفت: «چه میشود اگر یک مرکز داده ۱۰ میلیارد دلاری داشته باشیم که کارهای جالبی انجام میدهد که واقعاً پیشتر انجام نشده است؟ آیا تمام هزینه آن یک هزینه پژوهشی است؟»
پس از چند ماه تأمل، متا وارد عمل شد. به گفته دو فرد مطلع، این شرکت شروع کرد به برچسبگذاری متفاوت تراشههای ارسالی به مراکز داده هوش مصنوعی برای اهداف مالیاتی، در مقایسه با تراشههای ارسالی به مراکز داده استاندارد.
کسبوکار پرخطر
این راهبرد پرسود بوده است. متا اعلام کرد اعتبار مالیاتی پژوهشی در سال ۲۰۲۴ دو میلیارد دلار و سپس در سال ۲۰۲۵ ۳.۹ میلیارد دلار از مالیاتش کاست.
این افزایش قابلتوجهی نسبت به ۷۰۰ میلیون دلاری است که شرکت در سال ۲۰۲۳، یعنی سال پیش از آغاز راهبرد مراکز دادهاش، گزارش کرده بود.
به گفته دو فرد مطلع از این بحثها، مدیران ارشد متا این راهبرد مالیاتی را محرمانه نگه داشتند.
اما چون احتمال داشت سازمان امور مالیاتی آمریکا این جادوی حسابداری جدید و آزمایشنشده را به چالش بکشد، شرکت مجبور شد ریسک آن را در افشاگری بورسی به نام «مزایای مالیاتی شناسایینشده» بپذیرد. این در اصل فاصله میان آنچه متا به سازمان امور مالیاتی آمریکا پرداخته و مبلغی است که ممکن است در صورت به چالش کشیده شدن این اقدامات توسط مقامات مالیاتی بدهکار شود. این هشداری به سرمایهگذاران است که متا شرطبندی کرده و اندازه این فاصله، شانس باخت را نشان میدهد؛ آنگونه که مشاوران مالیاتی شرکت تعیین میکنند.
از زمانی که متا راهبرد اعتبار پژوهشی هوش مصنوعی خود را آغاز کرد، مبلغ کنار گذاشتهشده برای پوشش این شرطبندیهای مالیاتی ۴۵ درصد افزایش یافته است — از ۱۲.۹ میلیارد دلار دو سال پیش به ۱۸.۷۴ میلیارد دلار امروز. عاملی که در گزارش مالی سالانه این شرکت در وهله اول ذکر شده، «ابهامات مربوط به اعتبارات مالیاتی پژوهشیمان» است.
سایر شرکتهای بزرگ فناوری، از جمله اپل، آمازون، آلفابت و مایکروسافت نیز سالانه اعتبارات مالیاتی پژوهشی بیش از یک میلیارد دلار گزارش میکنند. اما هیچیک از آنها اعتبار مالیاتی پژوهشی را در گزارشهای مالی خود به سرمایهگذاران بهعنوان ریسک علامتگذاری نکرده و افشا نکردهاند که آیا از آن برای مراکز داده هوش مصنوعی استفاده کردهاند یا نه.
لیزا دی سیمون، مشاور مالیاتی پیشین شرکت ایوای و استاد حسابداری در دانشکده کسبوکار دانشگاه تگزاس، گفت: «متا مدعی میلیاردها دلار مزایای مالیاتی است که حسابداران خودش به سرمایهگذاران میگویند در معرض باطل شدن توسط سازمان امور مالیاتی آمریکا قرار دارد.»
اندی استون، سخنگوی متا، گفت «مزایای مالیاتی شناسایینشده صرفاً یک معیار حسابداری الزامی برای عدمقطعیت است.» او آنها را «تصویری لحظهای از وضعیت مسائل حلنشده» خواند که «انواع مختلفی از عدمقطعیتها را بازتاب میدهد.»
یکی دیگر از مسائل حلنشده متا به یکی از بزرگترین اختلافات دادگاه مالیاتی آمریکا در تاریخ این کشور مربوط میشود: سازمان امور مالیاتی آمریکا نزدیک به ۱۶ میلیارد دلار مالیات و جریمه بابت سودهایی را مطالبه میکند که به گفته این سازمان، شرکت از ایالات متحده به جزایر کیمن منتقل کرده است.
کارشناسان اعتبار مالیاتی گفتند متا با گرفتن این معافیت مالیاتی عظیم برای مراکز داده، بار دیگر وارد آبهای متلاطم میشود. شان مارچنت که بخش اعتبارات و مشوقها را در شرکت تانر اداره میکند و بیش از یک دهه در ایوای درباره مشوق پژوهشی مشاوره داده، گفت در ادعای آن برای تمام تراشههای رایانهای در همه مراکز داده «تردید» خواهد داشت. شوچوک، مشاور مالیاتی بیپیام، یک راه ممکن را پیشنهاد کرد: «اگر مرکز دادهای داشته باشید که برای درمان سرطان میسازید.»
متا از پاسخ به پرسشهایی درباره اینکه چه چیزی مراکز داده هوش مصنوعیاش را آزمایشی میکند و چرا دهها میلیارد دلار تراشه و تجهیزات رایانشی واجد شرایط اعتبار مالیاتی پژوهشی شدهاند، خودداری کرد.
حسابرس متا، شرکت ایوای، باید این طرح را تأیید میکرد. این شرکت جهانی مالیاتی و حسابداری از جمله مؤسساتی بود که متا در وهله اول درباره استفاده از این اعتبار مالیاتی با آن مشورت کرد. ایوای از آن زمان به شرکتهای دیگر پیشنهاد داده که از اعتبار پژوهشی برای خرید تراشههای رایانهای جهت آموزش هوش مصنوعی استفاده کنند.
نوآوری یا حسابداری خلاقانه؟
جیمز شنون، نماینده پیشین ایالات متحده از ماساچوست که در سال ۱۹۸۱ حامی اعتبار مالیاتی پژوهشی بود، گفت هدف آن حمایت از «نیروی انسانی، دانش و اطلاعات» بوده است، نه «ساختن چیزها». او از شنیدن اینکه یک شرکت فناوری از این اعتبار برای تأمین مراکز داده هوش مصنوعی استفاده میکند، شگفتزده شد.
شنون گفت: «این موضوع بسیار بسیار فراتر از آنچه هر کسی میتوانست تصور کند، رفته است.»
اینکه آیا این معافیت مالیاتی نوآوریای را که او و دیگر قانونگذاران در پی آن بودند برمیانگیزد یا نه، محل بحث است. بر اساس مطالعه سال گذشته اقتصاددانان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، به نظر میرسد برخی شرکتها از این اعتبار برای هزینههایی استفاده میکنند که در هر حال انجام میدادند. پژوهشگران نوشتند اگر شرکتها «صرفاً هزینههای موجود را بهعنوان تحقیق و توسعه بازطبقهبندی کنند»، معافیتهای مالیاتی را «بدون تأمین مالی معنادار نوآوری» دریافت میکنند.
این اعتبار به دومین معافیت مالیاتی شرکتی گرانقیمت فدرال تبدیل شده است؛ پس از نرخ کاهشیافته اعمالشده بر سودهای فراساحلی. کمیته مشترک مالیات کنگره در آخرین برآورد خود پیشبینی کرد این اعتبار در سال ۲۰۲۵، ۳۲.۱ میلیارد دلار برای دولت هزینه داشته باشد. متا بهتنهایی مسئول بیش از یکدهم آن خواهد بود.
دیلن فریدمن و کیتی بنت در پژوهش این گزارش مشارکت داشتند.