.
فعالان میگویند دست دراز تهران در استرالیا کسانی را که علیه رژیم سخن میگویند مرعوب و تحت نظارت میکند، در حالی که فشار بر دولت فدرال برای تعطیلی سفارت ایران افزایش یافته است
.
سعید زند وحشت را در صدای خواهرش میشنید، هرچند او تلاش میکرد آن را پنهان کند.
در فاصله بیش از ۱۲ هزار کیلومتری، در زادگاه زند، ایران، او در تماسی واتساپی خبری نگرانکننده را منتقل کرد.
به گفته او، مادرشان زیر ذرهبین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران – که از آن هراس دارند – قرار گرفته بود؛ سپاه او را متهم کرده بود که بهطور غیرقانونی محتوای «مجرم» را در فضای مجازی منتشر کرده است.
در تماسی تلفنی از شمارهای خصوصی در اواخر مارس، صدای مردی به مادرشان هشدار داده بود که پسرش باید فعالیتهای ضد رژیم خود در استرالیا را متوقف کند. سپس او نام پسر نُهساله زند و محلهای در ملبورن را که پیشتر خانهشان بود، بر زبان آورد.
زند در حالی که گفتوگوی ماه مه با خواهرش را به یاد میآورد، میگوید: «شوکه شدم.»
.
«چند دقیقهای احساس میکردم از دنیا و اطرافم جدا شدهام.»
ذهنش به کار افتاد. آیا باید به همسرش میگفت؟ آیا مادرش در امان بود؟ چه اتفاقی ممکن بود برای پسرش بیفتد؟
زند، همچون بسیاری از فعالان ایرانیتبار استرالیا، با این احساس مزمن زندگی میکند که در استرالیا تحت نظر است. او بیم آن دارد که اطلاعات شخصی ارائهشده به سفارت ایران در کانبرا، در جریان درخواست گذرنامه پسر بزرگش در سال ۲۰۱۷، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی – شاخهای از نیروهای مسلح ایران جدا از ارتش – منتقل شده و برای آزار مادرش در تلاشی برای ساکت کردن او استفاده شده باشد.
.
بیش از یک سال پس از آنکه دولت آلبانیز سفیر تهران در کانبرا را اخراج کرد به دلیل دستور سپاه پاسداران برای حملات آتشزنی در خاک استرالیا، دیاسپورای این کشور میگوید دست دراز ایران در استرالیا همچنان اعضای جامعه را که علیه رژیم سخن میگویند تهدید، مرعوب و تحت نظارت قرار میدهد.
.
زند، معمار ساکن ملبورن که در سال ۲۰۱۳ ایران را ترک کرد، در اعتراضات محلی به عنوان بخشی از جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ شرکت کرده بود. اما این خشونت سرکوب رژیم در اعتراضات ژانویه – با برآورد کشته شدن ۳۰ هزار ایرانی – بود که او را امسال به فعالیت علنی سوق داد. او سازماندهی تجمعهای هفتگی ضد رژیم در ملبورن را آغاز کرد.
.
مهدی نبیان، پژوهشگر حیات وحش که در سال ۲۰۲۳ به استرالیا مهاجرت کرد، پس از آنکه دریافت یکی از دانشجویان پیشینش در خیزش ژانویه – که در ابتدا با نگرانی درباره بحران اقتصادی کشور برافروخته شد – کشته شده است، حضور در تجمعهای ملبورن را آغاز کرد. او در اینستاگرام ویدئوها و عکسهایی از تجمعهای ملبورن منتشر میکرد، در حالی که شمار جمعیتی که خواستار تغییر رژیم در کشورشان بودند، افزایش مییافت.
نبیان گمان میکرد از دسترس رژیم در امان است و میتواند آزادانه در استرالیا اعتراض کند.
اما در ژوئن، ایمیلهایی از بانک سامان مستقر در ایران دریافت کرد – که گاردین استرالیا آنها را دیده است – مبنی بر اینکه به دلیل دستورهای قضایی صادرشده از سوی شاخهای از دادسرای عمومی و انقلاب، از حسابهایش برداشت شده است.
او نتوانسته اتهامات علیه خود را ببیند، زیرا نشانی آیپی خارجی او از دسترسی به وبسایت ایرانی مسدود شده است. در مارس، دادستانی کل ایران هشدار داد که ایرانیان ساکن خارج از کشور در صورت ابراز حمایت از ایالات متحده یا اسرائیل ممکن است اموالشان مصادره شود یا با پیامدهای قانونی دیگر روبهرو شوند؛ این را رسانههای دولتی گزارش کردند.
نبیان که تنها نانآور والدینش در ایران است، میگوید یارانهای که دولت برای کمک به هزینههای زندگی پرداخت میکرد، با صدور دستورهای قضایی متوقف شد.
او از طریق ترجمهای که گاردین استرالیا آن را تأیید کرده است، میگوید: «میفهمم که حتی در فاصله ۱۵ هزار کیلومتری از ایران هم در امان نیستم.»
.
اوت گذشته، دولت فدرال سفیر ایران را اخراج کرد پس از آنکه سازمان اطلاعات امنیت استرالیا (آسیو) سپاه پاسداران را متهم کرد که دستکم دو حمله علیه جامعه یهودی استرالیا را هدایت کرده است. این سازمان دریافت که سفارت ایران و دیپلماتهایش در حملات هدایتشده از سوی سپاه دخالتی نداشتهاند.
دولت سپس اعلام کرد که سپاه پاسداران را در فهرست حامیان دولتی تروریسم قرار خواهد داد.
در حالی که برخی ایرانیان استرالیایی از سال ۲۰۲۲ به دلیل نگرانیهای مربوط به مداخله خارجی خواستار بسته شدن سفارت تهران در کانبرا شدهاند، اخراج سفیر خواستهها را در میان دیاسپورا از نو برانگیخته است و کارزاری این ماه به وزیر امور داخلی ارجاع شده است.
رضا پهلوی، پسر تبعیدی پادشاه پیشین ایران که غربگرا بود و انتظار میرود در تاریخی تأییدنشده به استرالیا سفر کند، نشان داده است که فشار بر دولت فدرال را برای تعطیلی سفارت – که همچنان خدمات کنسولی ارائه میدهد – افزایش خواهد داد. پهلوی در دیداری با نمایندگان پارلمانی ائتلاف در هفته گذشته نیز نگرانیهایی درباره ارعاب علیه جوامع دیاسپورا، از جمله ایرانیان استرالیایی، مطرح کرد.
.
یک تحقیق پارلمانی در سال ۲۰۲۲ لایحههایی دریافت کرد که ادعا میکرد مقامهای سفارت ایران، از جمله در یک مورد بخش کنسولی، در میان کسانی بودند که اعضای دیاسپورا را تحت نظارت، ارعاب و تهدید قرار میدادند.
با وجود اخراج عالیترین دیپلمات تهران در استرالیا، ترس پایدار در جامعه ایرانی وجود دارد که شبکههای واسطه، حامیان سرسخت دولت ایران و افراد مرتبط با رژیم یا حقوقبگیر از آن، در نظارت بر منتقدان دخیل باشند.
.
مایک برجس، رئیس سازمان اطلاعات امنیت استرالیا (آسیو)، در ارزیابی سالانه تهدید خود در ژوئن، رژیمهای خارجی را که شهروندان و ساکنان دائم را آزار میدهند، یکی از تهدیدهای عمده برای «محیط امنیتی رو به وخامت» استرالیا خواند. هفته گذشته، برجس در پادکست نیل میچل، مجری رادیو، گفت که استرالیاییهای یهودی سرشناس ممکن است هدف ترور از سوی ایران قرار گیرند.
هشدار برجس همزمان بود با آنکه کمیته ارجاعی امور خارجه، دفاع و تجارت سنا بررسی موضوع سرکوب فرامرزی – یعنی زمانی که دولتهای خارجی فراتر از مرزهای خود میروند تا افراد منتقد را سرکوب یا ساکت کنند – و مداخله خارجی، از جمله تأثیر آن بر جوامع دیاسپورا، را آغاز کرد.
.
در کنار موارد سرکوب فرامرزی مرتبط با رژیم ایران، اعضای جامعه به تاکتیکهای ارعابآمیزی نیز اشاره میکنند که تعیین عاملان آن دشوار است.
هفتهها پس از آنکه ایرانیان استرالیایی برگزاری تجمعهایی در حمایت از خیزش ژانویه کشور آغاز کردند، علی بیکزاده، فعال سرشناس – که در تظاهرات سخنرانی کرده بود – در بیرون خانهاش در سیدنی به سمت خودرویش میرفت. وقتی به خودرو نزدیک شد، متوجه شد شیشه عقب آن شکسته است.
بیکزاده میگوید هیچ خودروی دیگری در خیابان آسیب ندیده بود و چیزی از خودرو به سرقت نرفته بود.
او میگوید: «کاملاً روشن است که این تصادفی نبوده و کسی آمده و خودروی من را تنها به این منظور هدف قرار داده که به من بگوید میداند کجا هستم.»
هرچند بیکزاده آسیب جسمی ندید، این حادثه نمونهای از خطرهایی است که اعضای دیاسپورا هنگام حمایت از تغییر در ایران به جان میخرند.
.
در ملبورن، زند هنگامی که نخستین تماس خواهرش را دریافت کرد، از کارهای مدنیاش کنار کشید. اما سخنان مادرش بود که با یادآوری هزاران جوان ایرانی که در اعتراض به رژیم جان باختند، دیدگاه او را تغییر داد.
او میگوید: «او گفت … هر کاری که میتوانی انجام بده.» «و بعد من ادامه دادم. به همین دلیل است که اکنون کاری را که میکنم انجام میدهم.»
.
سخنگوی دولت استرالیا گفت این کشور تلاش دولتهای خارجی برای «ترویج خشونت و نفاق» در کشور را تحمل نخواهد کرد.
در بیانیهای آمده است: «با وجود نگرانیهای شدید ما درباره اقداماتش، ایران همچنان بازیگری مهم در منطقه و جهان است که بر منافع استرالیا تأثیر میگذارد.»
سخنگو گفت سفارت ایران باز مانده است تا دولت بتواند منافع ملی استرالیا و خدمات کنسولی در خاک خود را پیگیری کند، اما این به معنای تأیید رفتار رژیم نیست.
سفارت ایران به پرسشها پاسخ نداد.
گزارش تکمیلی از شادی خان سیف