ماه گذشته در آزمایشگاهی در سانفرانسیسکو، تیمی از تکنسینها با لباسهای محافظ و تور سر، ماهوارهای به اندازه یک یخچال را که گوگل سفارش داده بود، وارسی، بررسی و بازرسی کردند.
نخست پنلهای خورشیدی ماهواره را بررسی کردند؛ پنلهایی که قرار بود در فضا باز شوند و رو به خورشید بگیرند. سپس ماهواره روی میزی قرار گرفت و در آزمون لرزش به سرعت تکان داده شد تا مشخص شود آیا تراشههای داخل آن آسیب میبینند یا دستگاه در سفر به فضا از هم میپاشد. تکنسینها با دقت خطی کوچک روی هر پیچ کشیدند تا در صورت شل شدن پیچها در جریان لرزش، نشانهای برای تشخیص داشته باشند.
ماهواره آزمون لرزش را با موفقیت گذراند؛ پیچها سر جای خود ماندند و تراشهها سالم بودند. جیمز مانیکا، معاون ارشد پژوهش گوگل، نتیجه را «عالی» خواند، اما گفت هنوز در این فکر است که وقتی ماهواره به فضا برود چه اتفاقی خواهد افتاد.
این کار بخشی از تلاشی بلندپروازانه از سوی گوگل به نام پروژه سانکچر بود که هدفش بردن مراکز داده هوش مصنوعی به فضا و بهرهگیری از انرژی خورشید برای تأمین برق آنهاست. اول اکتبر، ماهواره ساختهشده در آزمایشگاه سانفرانسیسکو — که گوگل آن را MVP نامیده — قرار است نخستین گام یک شرکت فناوری بزرگ به سوی این هدف باشد. این ماهواره روی موشک فالکون ۹ شرکت اسپیسایکس در پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ در نزدیکی سانتا باربارا در کالیفرنیا بارگیری و سپس به مدار پرتاب میشود.
گوگل نخستین نگاه از درون این پروژه را در اختیار نیویورک تایمز گذاشت؛ پروژهای که تنها یک سال پیش رؤیایی علمیتخیلی به نظر میرسید.
ایلان ماسک، جف بزوس، سام آلتمن و دیگران حمایت خود را از مراکز داده مداری اعلام کردهاند، اما این ایده با چالشهای بسیاری روبهروست؛ از جمله مقاومت در برابر تابش فضایی و هزینههای بردن تجهیزات به فراتر از جو. با این حال، همزمان که مراکز داده با مخالفتهای زمینی و محدودیتهای فیزیکی دستوپنجه نرم میکنند، شناور بودن تأسیسات رایانشی بالای زمین هر روز جذابتر میشود.
برای روشن شدن مطلب، گوگل یک مرکز داده کامل به فضا نمیفرستد؛ فقط یک پیشنمونه آزمایشی از آن. MVP چهار تراشه رایانهای تخصصی به نام «واحد پردازش تنسور» دارد که توان محاسباتیشان معادل یک سرور در یک مرکز داده است. پنلهای خورشیدی ماهواره تنها حدود یک کیلووات برق — تقریباً به اندازه انرژی لازم برای کار کردن یک سشوار — به تراشهها میرسانند.
اما همین مقدار برای گوگل کافی است تا سختافزارش را در شرایط سخت فضا بیازماید. این ماهواره به پرسشهای ساده هوش مصنوعی پاسخ میدهد و یک سال فعال خواهد بود، هرچند قرار است تا شش سال به دور زمین بچرخد. در نهایت انتظار میرود به دلیل کشش گرانشی زمین سقوط کند و هنگام فرود از جو بسوزد.
آقای مانیکا گفت انتظارات گوگل از این ماهواره محتاطانه است.
او گفت: «صادقانه بگویم، انتظار نداریم در چند سال آینده چیزی بهطور مفید عملیاتی داشته باشیم.» او این مأموریت را با تلاشهای اولیه شرکت برای ساخت خودروهای بدون راننده مقایسه کرد و افزود: «یادتان هست گوگل حدود ۱۵ سال پژوهش کرد تا چیزی سر و کلهاش پیدا شد؟ فکر میکنم این هم همینطور خواهد بود.»
براندون لوسیا، استاد مهندسی برق و رایانه در دانشگاه کارنگی ملون، گفت گسترش از یک ماهواره به شبکهای گسترده از آنها که مانند یک مرکز داده غولپیکر عمل کند، سالها زمان و سرمایهای عظیم میطلبد.
او گفت: «اگر این کار را در مقیاس بزرگ انجام دهید، مشکلات مهندسی دیگری هم پیش میآید. این آبهای ناشناخته است.»
پروژه سانکچر ایده بلز آگوئرا ای آرکاس، ۵۱ ساله، معاون گوگل و پژوهشگر هوش مصنوعی است که تیمی را برای مطالعه هوش رهبری میکند. حدود سه سال پیش، او در گردهمایی کارآفرینان و پژوهشگران هوش مصنوعی شرکت کرد که موضوع اصلی آن نیاز فزاینده سیستمهای هوش مصنوعی به انرژی بود. آقای آگوئرا ای آرکاس پس از آن رویداد به این باور رسید که مراکز داده باید به فضا منتقل شوند تا از انرژی خورشیدی بهره ببرند.
او گفت این ایده «از کودکی در ذهنم بوده است. ایدههای دیرینهای در علمیتخیلی درباره استفاده از ستارگان برای محاسبات وجود دارد.»
آقای آگوئرا ای آرکاس بهزودی این ایده را با آقای مانیکا در میان گذاشت؛ کسی که قانع شده بود این کار جواب نمیدهد، اما با انجام آزمایشهایی موافقت کرد که میتوانست مشخص کند آیا تراشههای هوش مصنوعی در فضا خنک میشوند و در برابر تابش آن دوام میآورند یا نه.
بنابراین در فوریه ۲۰۲۵، گوگل شروع به بردن تراشههای هوش مصنوعی به آزمایشگاه هستهای کروکر در دیویس کالیفرنیا کرد. در آنجا، یک شتابدهنده ذرات عظیم به نام سیکلوترون که آهنرباهایش پیشتر در دستگاهی مشابه در پروژه منهتن استفاده شده بود، تراشهها را با دوز تابشی معادل میزان مواجههشان در پنج سال حضور در فضا بمباران کرد.
تابش میتواند باعث «وارونگی بیت» شود؛ خطاهایی که فیزیک یک مدار را تغییر میدهند و کد دودویی آن را از صفر به یک یا از یک به صفر تبدیل میکنند. این خطاها میتوانند مشکلات بزرگی ایجاد کنند. اما نتایج آزمونهای سیکلوترون گوگل امیدوارکننده بود؛ شرکت دریافت که راهاندازی مجدد تراشهها معمولاً میتواند وارونگی بیت را بازنشانی کند.
در مه ۲۰۲۵، آقای آگوئرا ای آرکاس به جلسهای پیوست که آقای مانیکا ترتیب داده بود تا سوندار پیچای، مدیرعامل گوگل، را برای پیشبرد بیشتر پروژه متقاعد کند. او با شگفتی دید شرکتکننده دیگری هم حضور دارد: سرگئی برین، یکی از بنیانگذاران گوگل.
آقای برین و آقای پیچای بهسرعت چراغ سبز پروژه را روشن کردند. به گفته آقای آگوئرا ای آرکاس، آقای برین گفته بود: «خب، این ایده خوبی است. بیایید درباره این صحبت کنیم که چطور اجرایش کنیم.»
با تأیید آنها، پروژه سانکچر شتاب گرفت. گوگل از اعلام میزان هزینه خودداری کرد، اما برآورد میکند هزینه مراکز داده مداری در اواسط دهه ۲۰۳۰، با کاهش قیمت فرستادن ماهواره به فضا، تقریباً با مراکز داده زمینی برابر شود.
گوگل بهزودی با سیاره لبز، شرکت تصویربرداری ماهوارهای که در آن سرمایهگذاری کرده بود، قرارداد بست تا ماهوارهای برای حمل تراشههای هوش مصنوعی به فضا سفارش دهد. جیمز میسون، مدیر ارشد فضایی سیاره لبز، گفت در طول سالها با آقای برین درباره انجام کارهای رایانشی در فضا صحبت کرده بود، اما این ایده همیشه مبهم به نظر میرسید.
آقای میسون گفت: «آن زمان، این کار دورتر به نظر میرسید. آن موقع واقعاً پیش از آن بود که مدلهای زبانی بزرگ رونق بگیرند و تقاضا برای هوش مصنوعی واقعاً بهصورت نمایی رشد کند.»
سیاره لبز موافقت کرد در سال ۲۰۲۷ دو ماهواره برای گوگل پرتاب کند. اما اریک استیونز، مدیر مهندسی سیستمها در سیاره لبز، گفت غول اینترنتی بهزودی اعلام کرد میخواهد امسال در مدار باشد و حاضر است برای رسیدن به این زمانبندی ریسک بپذیرد. برای تسریع کار، گوگل تراشههایش را در یک ماهواره آماده سیاره لبز نصب کرد و آزمایش آن را آغاز کرد.
بزرگترین چالش این بود که چگونه تراشههای هوش مصنوعی را خنک کنند؛ تراشههایی که هنگام انجام محاسبات و پردازش اطلاعات گرم میشوند. فنها که معمولاً به دفع گرما کمک میکنند، در فضا کار نمیکنند. بنابراین این شرکت سیلیکونولی بهجای آن سیستم خنککنندهای توسعه داد که با لایههایی از مواد رسانا گرما را به فضا دفع میکند.
لایه زیرین از تراشههای هوش مصنوعی گوگل تشکیل شده که روی یک مادربورد سبز قرار دارند. لایه بعدی «مواد واسط گرمایی» است؛ خمیر سبز روشنی که بهصورت ورقههایی مانند فروت رولآپس عرضه میشود و تراشهها را به لایههای آلومینیوم و مس متصل میکند و گرما را از مادربورد دور میسازد. در نهایت یک پنل رادیاتور قرار دارد که گرما را به فضا میتاباند.
تراویس بیلز، مدیر ارشد مدیریت محصول گوگل برای پروژه سانکچر، گفت تراشهها میتوانند حدود ۱۵ دقیقه در فضا کار کنند و سپس باید خاموش شوند تا خنک شوند. در این مدت، تراشهها میتوانند پرسشهای کوتاه را پردازش کنند تا هوش مصنوعی گوگل، معروف به جمینای، پاسخ دهد.
گوگل همین حالا به آینده میاندیشد. سال آینده قصد دارد دو ماهواره پرتاب کند. همچنین طرحهایی برای ناوگانهایی با بیش از ۸۰ ماهواره دارد که در آرایشی نزدیک به هم پرواز میکنند و هنگام پردازش پرسشهای هوش مصنوعی با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. گوگل همچنین با طراحان جلسه دارد تا احتمالاً ماهوارهای سفارشی به طول یک زمین فوتبال بسازد.
آقای بیلز گفت: «اگر پنج سال بعد همه کارهایی که کردهایم بینقص انجام شده باشد، احتمالاً یعنی ریسک کافی نپذیرفتهایم و به اندازهای که میتوانستیم یاد نگرفتهایم. اگر در بلندمدت واقعاً در این کار موفق شویم، در نهایت این موضوع عادی و کسلکننده خواهد شد و مردم هیچ تعجبی نخواهند کرد که پرسش جمینایشان ممکن است در فضا پاسخ داده شود.»