یک مطالعه جدید تصویربرداری مغز به رهبری دانشمندان در مرکز اعتیاد و سلامت روان (CAMH) آنچه پژوهشگران قویترین شواهد تاکنون مینامند را کشف کرده است؛ اینکه کووید طولانی با آسیب به نورونهای آزادکننده دوپامین در مغز مرتبط است. یافتههای منتشر شده در مجله eBioMedicine میتواند به توضیح مشکلات مداومی مانند از دست دادن انگیزه مرتبط با خستگی، کندی حرکت و دشواریهای حافظه کمک کند. این یافتهها همچنین ممکن است به سمت استراتژیهای درمانی جدید اشاره کنند.
اسکن مغز تغییراتی در سیستم دوپامین را آشکار میکند
برآورد میشود که کووید طولانی حدود پنج درصد جمعیت جهان، از جمله تقریباً دو میلیون نفر در کانادا را تحت تأثیر قرار دهد. این وضعیت میتواند طیف وسیعی از علائم را شامل شود که حداقل سه ماه پس از عفونت اولیه کووید-۱۹ ادامه مییابند. علائم رایج مرتبط با مغز شامل خستگی، مه مغزی، مشکلات حافظه و خلق پایین است. علیرغم گستردگی و اختلالآفرینی کووید طولانی، در حال حاضر هیچ درمان مبتنی بر شواهدی وجود ندارد، بخشی از آن به دلیل عدم درک کامل دانشمندان از آنچه در مغز رخ میدهد.
برای این مطالعه جدید، پژوهشگران از توموگرافی گسیل پوزیترون (PET)، یک تکنیک تصویربرداری که میتواند فعالیت بیولوژیکی داخل مغز را اندازهگیری کند، استفاده کردند. آنها یک نشانگر تثبیتشده مرتبط با سلامت و یکپارچگی نورونهای دوپامینی را در افراد مبتلا به کووید طولانی بررسی کردند و نتایج را با شرکتکنندگان سالم مقایسه نمودند.
پژوهشگران سطوح بهطور قابل توجهی پایینتر این نشانگر را در افراد مبتلا به کووید طولانی در تمام نواحی اصلی جسم مخطط (Striatum) یافتند. جسم مخطط گروهی از نواحی مغزی است که به تنظیم انگیزه، حرکت و تفکر کمک میکند. سطوح پایینتر نشانگر بیانگر کاهش تراکم پایانههای عصبی دوپامینی است.
الگوهای مختلف از دست رفتن نشانگر نیز با علائم متفاوتی مرتبط بود. سطوح پایینتر در جسم مخطط شکمی (Ventral striatum) با از دست دادن بیشتر انگیزه مرتبط بود. کاهش در پوسته پشتی (Dorsal putamen) با کندی حرکت همراه بود، در حالی که سطوح پایینتر در پوسته دُمدار (Caudate putamen) با دشواریهای حافظه ارتباط داشت.
«یافتههای ما شواهد متقاعدکنندهای ارائه میدهد که کووید طولانی شامل از بین رفتن نورونهای آزادکننده دوپامین است»، دکتر جفری مایر، دانشمند ارشد در مرکز تصویربرداری سلامت مغز، رئیس تحقیقات کانادا و نویسنده ارشد مطالعه، اظهار داشت. «این نوع آسیب به خوبی شناخته شده است که علائمی مانند کمبود انگیزه و کندی حرکت ایجاد میکند و ممکن است در سایر شرایط عصبی به دشواریهای حافظه کمک کند. نتایج ما پیشنهاد میکند که فرآیندی مشابه در کووید طولانی در حال وقوع است.»
تحقیقات قبلی به التهاب مغز اشاره داشت
یافتههای جدید بر کارهای قبلی همان تیم تحقیقاتی که نشان داد افراد مبتلا به کووید طولانی دارای سطوح غیرعادی بالای التهاب در مغز هستند، استوار است. آن التهاب به نظر میرسید در نواحی حاوی تعداد زیادی نورون آزادکننده دوپامین به ویژه شدید باشد.
«ما میدانیم که التهاب میتواند به نورونهای دوپامینی آسیب برساند. در حالی که تحقیقات قبلی ما سطوح بالای التهاب را در آن نواحی نشان داد، این مطالعه شواهد مستقیمی ارائه میدهد که نشانگر نورون دوپامینی در همان نواحی کاهش یافته است -- و این کاهش با علائم بیماران همبستگی دارد»، دکتر مایر توضیح داد.
با کنار هم قرار دادن این دو مطالعه، ارتباط احتمالی بین التهاب مداوم مغزی و آسیب درگیرکننده سیستم دوپامینی پیشنهاد میشود.
جهت جدیدی برای درمان کووید طولانی
نتایج میتواند رویکرد پژوهشگران نسبت به زیستشناسی و درمان کووید طولانی را تغییر دهد. بخش عمدهای از تحقیقات قبلی بر التهاب در مغز و تغییرات در فعالیت ایمنی متمرکز بوده است. در مقایسه، بسیار کمی از آزمایشهای بالینی مستقیماً بر نورونهای آزادکننده دوپامین تمرکز داشتهاند.
«این نتایج نشان میدهد که کووید طولانی، دستکم تا حدی، یک اختلال در سیستم دوپامین مغز است»، دکتر مایر افزود. «این موضوع پیشنهاد میکند که بازاستفاده از داروهایی که عملکرد نورونهای آزادکننده دوپامین را تقویت میکنند، از جمله پیشسازهای دوپامین و مهارکنندههای متابولیسم دوپامین، میتواند رویکردی امیدوارکننده باشد.»
برای افرادی که با کووید طولانی زندگی میکنند، این یافتهها ممکن است توضیحی زیستی برای علائمی ارائه دهد که از بیرون اندازهگیری آنها دشوار است.
«به مدت پنج سال در جستجوی پاسخ درباره آنچه پس از ابتلا به کووید در سال ۲۰۲۱ بر من گذشت، بودهام»، سوزان دوویل، مشاور تحقیقات تجربه زیسته دکتر مایر، گفت. «این از دست دادن ویرانگر زندگیام و شخصی بود که قبل از آن بودم. تحقیقات دکتر مایر امید را زنده میکند. همچنین چیزی را که بیماران کووید طولانی همیشه میدانستند تأیید میکند -- کووید طولانی واقعی است و اثرات آن ویرانگر است.»
آزمایش بالینی برنامهریزی شده برای هدف قرار دادن عملکرد دوپامین
با تکیه بر این نتایج، پژوهشگران برنامهریزی دارند که در چند ماه آینده یک آزمایش بالینی را آغاز کنند که عملکرد دوپامین را در افراد مبتلا به کووید طولانی هدف قرار دهد. هدف این خواهد بود که مشخص شود آیا تعدیل فعالیت دوپامین میتواند حافظه، انگیزه و خستگی را بهبود بخشد یا خیر.
این آزمایش در همکاری با شبکه بهداشت دانشگاهی (UHN) و به عنوان بخشی از مشارکت بین بیمارستانها با هدف پر کردن شکاف بین مراقبتهای سلامت روان و جسم انجام خواهد شد.
این مطالعه توسط مؤسسات تحقیقات سلامت کانادا (CIHR) حمایت مالی شد.