ایران در حال از دست دادن کنترل تنگه هرمز است

نبرد برای کنترل تنگه هرمز به کانون جنگ ایران تبدیل شده است. در چند ماه گذشته، هم ایران و هم ایالات متحده ادعای برتری داشته‌اند و این رقابت لفظی سردرگمی و تردید قابل توجهی ایجاد کرده است.

با این حال، در حال حاضر شواهد واضح است: ایالات متحده که با نیروی دریایی خود در تنگه گشت‌زنی می‌کند، در حال پیشروی است و ایران بخش زیادی از کنترل خود بر این آبراه حیاتی را از دست می‌دهد.

بیش از ۸۰ درصد تردد کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز در دو هفته گذشته از مسیر عمان انجام شده است؛ مسیری که مورد تأیید سازمان ملل است و ایران به شدت با آن مخالف است. این آمار بر اساس داده‌های پلتفرم کپلر (Kpler) است که کشتی‌ها را با استفاده از ترانسپوندر و داده‌های ماهواره‌ای ردیابی می‌کند.

ایران که تنگه را تحت کنترل خود اعلام کرده، به ده‌ها کشتی که سعی کردند از طریق سواحل شمالی عمان از این آبراه عبور کنند، حمله کرده است. با وجود این خطر، اخیراً بیشتر کشتی‌ها خواسته‌های ایران را نادیده گرفته و با وعده محافظت از سوی نیروهای دریایی آمریکا از تنگه عبور کرده‌اند.

«به نظر می‌رسد ایران حداقل تا حدی کنترل تنگه را از دست داده است.» این اظهارات هومایون فلکشاهی، رئیس بخش تحلیل نفت خام در کپلر است.

این وضعیت در تضاد کامل با یک ماه پیش است، زمانی که کپلر تقریباً هیچ ترافیک کشتیرانی از مسیر عمان مشاهده نکرده بود. کاهش شدید ترافیک در مسیر مورد نظر ایران، مانع از دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه شده است؛ عوارضی که ایران در بهار دریافت می‌کرد.

انقضای تفاهم‌نامه بین ایالات متحده و ایران در این هفته، در تئوری به ایران اجازه می‌دهد تا دوباره دریافت عوارض را آغاز کند. اما به گفته کپلر، به نظر نمی‌رسد ایران توانسته باشد این کار را انجام دهد.

دن پیکرینگ، بنیان‌گذار و مدیر ارشد سرمایه‌گذاری پیکرینگ انرژی پارتنرز گفت: «درخواست ایران برای دریافت عوارض چیزی است که بیشتر مردم خاورمیانه نمی‌خواهند و انجام نمی‌دهند. بنابراین مسیر عمان قطعاً منطقی‌ترین گزینه است.»

به گفته اندی لیپو، رئیس لیپو اویل اسوشیتس، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) - بزرگترین نفتکش‌ها - را برای عبور از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز اجاره کرده‌اند و سپس نفت را در خارج از منطقه خطر در دریای عمان به نفتکش‌های مشتریان منتقل می‌کنند.

برای فرار از حملات ایران، آنها ترانسپوندرهای خود را اغلب برای هفته‌ها خاموش کرده‌اند. این به اصطلاح ترافیک تاریک به نظر می‌رسد از برخی سرویس‌های ردیابی داده مانند کپلر نیز پنهان مانده است. اگرچه برخی از آنها را می‌توان از طریق ماهواره شناسایی کرد، اما ردیابی آنها از طریق روش‌های سنتی دشوارتر است.

اما ایالات متحده با نیروی نظامی قابل توجهی که در آب دارد، بر همه کشتی‌های عبوری از تنگه نظارت دارد و آمار حمل و نقل نفت را به طور قابل توجهی بالاتر از آنچه بسیاری از برآوردهای سنتی قبلاً نشان می‌دادند گزارش کرده است.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته اعلام کرد که مجموع ترانزیت نفت از طریق تنگه و مسیرهای جایگزین در طول یک هفته حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز بوده است - که بسیار نزدیک به میانگین ۲۰ میلیون بشکه قبل از جنگ است.

این امر باعث شد رئیس‌جمهور دونالد ترامپ روز دوشنبه اعلام کند که ایالات متحده «کنترل کامل بر تنگه» دارد؛ ادعایی که او در طول درگیری بارها تکرار کرده است. حملات مداوم ایران و جریان نفت که همچنان بسیار کمتر از سطح قبل از جنگ است، نشان می‌دهد که ایالات متحده کنترل کامل تنگه هرمز را در دست ندارد.

اما ایران نیز چنین کنترلی ندارد.

پیکرینگ گفت: «اگر هدف آنها این است که "مسئول" باشند، من می‌گویم که آنها از ابتدا هرگز کنترل کامل نداشتند. به نظر می‌رسد هدف آنها بازدارندگی است تا به عنوان کنترل‌کننده تأیید شوند. من فکر می‌کنم آنها هنوز در حال بازدارندگی هستند.»

اما اگر نفتکش‌ها واقعاً به اندازه‌ای که ایالات متحده ادعا می‌کند نفت از تنگه عبور می‌دهند، بازدارندگی و کنترل ایران بر تنگه هرمز در مقایسه با یک یا دو ماه پیش کاهش یافته است.

پیچیده‌تر کردن موضوع: عمان و ایران در حال مذاکره برای بازگرداندن آزادی ناوبری از طریق تنگه هستند - بدون حضور ایالات متحده - که بسیار مایه ناخرسندی ترامپ است. مشخص نیست که این گفتگوها چگونه بر ترافیک نفت یا کنترل آبراه تأثیر خواهد گذاشت.

لیپو گفت: «من همه اطلاعات و تیترها را "با احتیاط" دریافت می‌کنم. اما می‌توان گفت که ایران تا حدی کنترل تنگه را از دست داده است.»