نخستوزیر اقلیم کردستان عراق روز دوشنبه ایران را به شلیک پهپاد به دفتر شخصی خود و منزل رئیس آژانس امنیت و اطلاعات اقلیم کردستان متهم کرد؛ این اقدام نشاندهنده تشدید چشمگیر حملات بیامان جمهوری اسلامی به عراق از زمان آغاز درگیری با ایران است.
چه اتفاقی افتاد؟
مسرور بارزانی این حملات را که مشخص شد از خاک ایران انجام شده است، «بیپروایانه» و «غیرقابل قبول» خواند. او در بیانیهای که در پلتفرم ایکس منتشر شد، این «تشدید خطرناک» را «تهدیدی مستقیم برای امنیت و ثبات اقلیم کردستان» توصیف کرد.
مدیریت کل مبارزه با تروریسم در بیانیهای اعلام کرد که دو پهپاد انفجاری «حدید ۱۱۰» از سمت مرز ایران پرتاب شده است. هنوز مشخص نیست فرآیند شناسایی چگونه بوده است، اما پهپادهای حدید از پیشرفتهترین پهپادهای زرادخانه ایران هستند که «به خودی خود قابل توجه است»؛ این را رامزی مردینی، بنیانگذار ژئوپل لبز، شرکت مشاوره ریسک مستقر در خاورمیانه، به المانیتور گفت.
مردینی گفت: «با توجه به سرعت بالا، پروفایل پرواز در ارتفاع پایین و پیکربندی و ترکیب پیشرفته استتار، این پهپادها بهطور خاص برای نفوذ به سامانههای پدافند هوایی بهشدت مستحکم و حمله به اهداف باارزش و بهخوبی محافظتشده طراحی شدهاند.»
دفتر بارزانی و منزل مدیر اطلاعات هر دو در محوطه تپهای به نام «ساری بلند» قرار دارند که مشرف بر اربیل، پایتخت اقلیم کردستان است. این مکان که به «صلاحالدین» نیز معروف است، محل سکونت اعضای برجسته قبیله بارزانی، از جمله پدر بارزانی، مسعود، شخصیت برجسته کرد عراق است.
یک دیپلمات منطقهای که به شرط ناشناس ماندن با المانیتور صحبت میکرد، گفت: «بنابراین، این حمله مستقیم به قدرتمندترین خانواده حاکم در کردستان عراق است.»
تام باراک، فرستاده ویژه دولت ترامپ در امور عراق، این حمله را در پستی در ایکس محکوم کرد و گفت که ایالات متحده کاملاً از تلاشهای علی الزیدی، نخستوزیر عراق، برای احیای «حاکمیت کامل عراق و اطمینان از باقی ماندن تمام سلاحها و نیروهای امنیتی تحت اقتدار دولت عراق» حمایت میکند. باراک هیچ اشارهای به ایران نکرد. تهران تا زمان انتشار این گزارش بهطور رسمی درباره این حمله اظهارنظر نکرده بود. هیچ تلفات جانی گزارش نشده است.
چرا اکنون؟
این حمله یک روز پس از آن صورت گرفت که بارزانی به الجزیره گفت که اربیل میخواهد خارج از جنگ آمریکا و ایران بماند. او افزود که اقلیم کردستان بیش از ۱۰۰۰ بار توسط تهران و نیابتیهای عراقی آن مورد حمله قرار گرفته است.
همچنین پس از خروج تمام موشکهای پاتریوت از پایگاه آمریکایی در کردستان عراق که در نزدیکی فرودگاه اربیل قرار دارد، که اولین بار توسط المانیتور گزارش شد، کردها بهشدت در معرض خطر قرار گرفتهاند. حضور نیروهای آمریکایی منبع دیرینه اصطکاک بین طرفین است. طبق توافق سپتامبر ۲۰۲۴ با بغداد، قرار است تا ۳۰ سپتامبر بیشتر این نیروها از تمام عراق خارج شوند. ۳۰ سپتامبر همچنین مهلتی است که در آن شبهنظامیان شیعه عراقی تحت حمایت ایران، که بخشی از نیروهای بسیج مردمی هستند، باید سلاحهای خود را تحویل دهند و منحل شوند. کارشناسان منطقهای میگویند که این امر بسیار بعید است.
حمله مشکوک ایران همچنین یک روز پس از آن صورت گرفت که آکسیوس گزارش داد نیچروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق و ماهرترین دیپلمات این کشور، در تلاشی در نهایت بینتیجه برای میانجیگری بین دولت ترامپ و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران برای پایان دادن به جنگ نقش داشته است.
این تلاش شامل گفتگوهای متعدد بین مقامات آمریکایی و ایرانی و رهبر کرد عراقی بود، در ماه مه انجام شد و احتمالاً در تلاشی بیشتر برای اثبات به ایران که اقلیم کردستان خواهان پایان جنگ است، درز کرده است.
دسترسی رئیسجمهور بارزانی به رهبران ایران — او در مراسم تشییع آیتالله علی خامنهای، رهبر کشتهشده، شرکت کرد و به زبان فارسی مسلط است — بهخوبی شناخته شده است. اما حملات به مجتمع خانوادگی او نشان میدهد که این دسترسی بازدارنده نیست. اقامتگاه شخصی او در دهوک در ۲۸ مارس توسط یک شبهنظامی شیعه مشکوک به حمایت ایران مورد حمله قرار گرفت. تلفات جانی نداشت.
شکاف اعتبار:
حضور گروههای مسلح اپوزیسیون کرد ایران در داخل کردستان عراق در کنار پایگاههای آمریکایی یکی از بزرگترین گلایههای ایران است. ایران میخواهد این گروهها اخراج شوند.
در روزهای آغازین درگیری با ایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از کردهای ایرانی خواست تا به نیروهای آمریکایی و اسرائیلی برای سرنگونی رژیم ایران کمک کنند. پس از آن، اتهامات پیوستهای مطرح شد مبنی بر اینکه برخی سلاحها توسط سیا به این گروهها داده شده است. بمباران سنگین آمریکا و اسرائیل علیه اهداف امنیتی ایران در مناطق کردنشین ایران در آغاز جنگ به این ادعاها اعتبار بخشید.
ایران با جریانی پیوسته از حملات خود، هم از داخل ایران و هم از طریق متحدان شبهنظامی شیعه خود در عراق فدرال، تلافی کرده است. یک منبع اپوزیسیون کرد ایرانی به المانیتور گفت که باتریهای پاتریوت به رهگیری بسیاری از این حملات کمک کرده بودند.
بیشتر بدانید:
وضعیت با این واقعیت پیچیدهتر شده است که شش گروه اصلی کرد ایرانی در کردستان عراق تحت یک چتر واحد متحد شدهاند و خواستار سرنگونی رژیم هستند.
یک گروه بهویژه برجسته است: حزب آزادی کردستان به رهبری حسین یزدانپناه، که برخلاف دیگران، خواهان استقلال کردها از ایران است. یزدانپناه در فراخوانهای خود برای مداخله اسرائیل علیه ایران بسیار فعالتر از همتایانش بوده است؛ او در ژوئن به جروزالم پست گفت که کردها و اسرائیل باید منابع خود را بهعنوان «شرکای استراتژیک» علیه ایران ترکیب کنند. بر اساس گزارش رسانههای کرد عراقی، پایگاههای او از آغاز جنگ بیش از ۶۰ بار مورد حمله قرار گرفته است.
اسرائیل در ماههای اخیر لحن طرفدار کردها خود را تشدید کرده است. رسانههای خارجی و چندین رسانه اسرائیلی ادعاهایی درباره برنامههای اسرائیل برای کمک به کردها در ایجاد قیام مردمی در داخل کشور منتشر کردهاند، برنامههایی که در نهایت کنار گذاشته شدند.
نکته قابل توجه در مورد یزدانپناه، علاقه شناختهشده او به اسرائیل نیست، بلکه این است که او توانسته است از مقر خود در کردستان عراق به ابراز آن ادامه دهد. منابع آگاه میگویند که یزدانپناه بارها به دلیل اظهارات عمومیاش «سرزنش» شده است. با این حال، اگر مقامات کرد واقعاً مصمم به ساکت کردن او بودند، بهراحتی میتوانستند این کار را انجام دهند، زیرا یزدانپناه به مهماننوازی و احتمالاً سخاوت آنها وابسته است.
مانند بسیاری از عراق، اقلیم کردستان بهشدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. پایگاههای آمریکایی و تأسیسات نفت و گاز بارها هدف قرار گرفتهاند. صادرات نفت، منبع اصلی درآمد اقلیم کردستان، بهشدت کاهش یافته است.
وضعیت بد اقتصادی، همراه با ناتوانی دو حزب اصلی کرد عراقی، حزب دموکرات کردستان بارزانی و اتحادیه میهنی کردستان بافل طالبانی، در تشکیل دولت تقریباً دو سال پس از برگزاری انتخابات پارلمانی، اقلیم کردستان را حتی شکنندهتر کرده است.
یادداشت سردبیر: ۱۷ اوت ۲۰۲۶. نسخه قبلی این گزارش بهاشتباه رئیس آژانس امنیت و اطلاعات اقلیم کردستان را برادر مسرور بارزانی، ویسی بارزانی، معرفی کرده بود. همچنین بهاشتباه بیان شده بود که منزل نیچروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، که در حمله ۲۸ مارس هدف قرار گرفت، در اربیل بوده است. اقامتگاه در دهوک است.