بیروت، ۳ اوت (رویترز) - ایران شرط بسته است که میتواند از واشنگتن بیشتر دوام بیاورد و با تبدیل مسیرهای تجاری، خطوط کشتیرانی و زیرساختهای انرژی خاورمیانه به نقاط فشاری که بهطور پیوسته هزینه رویارویی را افزایش میدهند، به این هدف دست یابد، به گفته مقامات خلیجی و تحلیلگران.
تهران به جای دستیابی به پیروزی نظامی قاطع، راهبردی از تشدید محاسبهشده را دنبال میکند که هدف آن گسترش درگیری بدون برافروختن جنگ تمامعیار است.
به گفته آنان، هدف این است که ایالات متحده و متحدانش متقاعد شوند که مهار بحران پرهزینهتر از پذیرش خواستههای ایران بر سر تنگه هرمز است.
پیام تهران این است که مگر واشنگتن وضعیت موجود جدیدی را بپذیرد که به ایران نقش بیشتری در هرمز بدهد، درگیری میتواند فراتر از خلیج گسترش یابد.
ایران با به خطر انداختن چندین تنگه دریایی و داراییهای انرژی، بر این باور است که میتواند دست بالاتر را در هرگونه مذاکرات آینده به دست آورد.
مایکل نایتس از مؤسسه واشنگتن به رویترز گفت: «ایران از همان ابتدا تلاش کرده است با گسترش گزینههای تشدید، از آمریکا پیشی بگیرد تا همیشه چیز جدیدی برای ارائه در هر هفته داشته باشد - یک جغرافیای جدید، یک نوع سلاح جدید، یک نوع هدف جدید.»
نایتس افزود: «مزیت بزرگتر آنان این نیست که میتوانند به آمریکا یا اسرائیل آسیب برسانند. مزیت بزرگ آنان این است که میتوانند به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی آسیب برسانند.»
گسترش تهدیدها فراتر از هرمز
تهران با نشان دادن توانایی خود در مختل کردن ترافیک از طریق هرمز، که پیش از جنگ حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور میکرد، اعلام کرده است که هیچ تنگه دریایی خارج از محدوده نیست.
تهدیدها علیه دریای سرخ و زیرساختهای انرژی عربستان سعودی نشاندهنده تلاشی گستردهتر برای افزایش هزینه حفاظت از تجارت جهانی و در عین حال آزمایش تحمل واشنگتن در برابر اختلال است.
رویکرد ایران بازتابدهنده آن چیزی است که یک منبع خلیجی آن را باوری در میان فرماندهان سپاه پاسداران توصیف کرد که «آنها میتوانند بیشتر به دست آورند».
آنها در آنچه که بیمیلی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به درگیر شدن عمیق در یک درگیری دیگر خاورمیانه پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر میدانند، فرصتی میبینند.
منبع خلیجی گفت: «ایرانیها... بر این باورند که با گسترش جنگ و افزایش فشار، او در نهایت تسلیم خواهد شد. ترامپ فکر میکند میتواند به ایرانیها ضربه سختی بزند و آنها را پای میز مذاکره بیاورد، اما آنها کوتاه نخواهند آمد.»
تشدید برای وادار کردن به امتیازدهی
این محاسبه زیربنای راهبرد مذاکراتی تهران است.
ترامپ گفت مذاکرات با ایران روز دوشنبه انجام خواهد شد، پس از آنکه پیشتر گفته بود حمله قریبالوقوع را به امید دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز لغو کرده است. تهران، با این حال، اعلام کرد که در حال حاضر در حال مذاکره با ایالات متحده نیست.
یک منبع ارشد ایرانی گفت که رهبری تهران به این نتیجه رسیده است که تلاشهای قبلی برای انعطافپذیری تنها فشار بیشتری از سوی واشنگتن به همراه داشته است و این دیدگاه را تقویت میکند که قبل از آغاز مذاکرات معنادار، باید اهرم فشار ایجاد کرد.
به گفته این منبع، در ارزیابی تهران، ترامپ امتیازها را نشانه ضعف تفسیر میکند و تنها به فشار پاسخ میدهد.
مایکل سینگ، عضو ارشد مؤسسه واشنگتن، گفت که تهران بر این باور است که همچنان ابتکار عمل را در دست دارد، تا حدی به این دلیل که دولت ترامپ به نظر نامطمئن است که تا چه حد مایل به پیشروی نظامی است.
او افزود: «ایرانیها در تلاش هستند تا از مزیت خود استفاده کنند. آنها به ایجاد حاکمیت بر تنگه و اعمال کنترل انتخابی بر آبراه علاقهمند هستند.»
آلن آیر، دیپلمات سابق آمریکایی و کارشناس ایران، گفت که تهران راهبردی بازدارندگی را دنبال میکند که هدف آن وادار کردن واشنگتن به لغو محاصره و توقف حملات نظامی است. او گفت: «آنها نمیخواهند آمریکا سرعت وقایع را دیکته کند.»
در مرکز این اختلاف، مدیریت آینده هرمز قرار دارد. به گفته منابع منطقهای، عمان پیشنهادی با حمایت کشورهای خلیج برای مدیریت این آبراه، از جمله هزینههای داوطلبانه کاربری، به ایران ارائه کرده است.
تهران، با این حال، به دنبال اختیار اداری بر تنگه و توانایی دریافت هزینه خدمات از کشتیها است. واشنگتن هرگونه هزینه را رد کرده و اصرار دارد که هرمز یک آبراه بینالمللی عاری از کنترل ایران باقی بماند.
تاکتیک استقامت
کارزار ایران نتیجهای به بار آورده است که بازتابدهنده منطق راهبرد آن است. با گسترش تهدیدها فراتر از هرمز، قدرتهای منطقهای و غربی بهطور فزایندهای بر حفاظت از مسیرهای تجاری و زیرساختهای انرژی متمرکز شدهاند تا بر شدت فشار بر ایران بیفزایند.
ائتلاف دریایی نوظهور به رهبری عربستان سعودی نمونهای از این تغییر است. منابع خلیجی آن را چارچوبی دفاعی توصیف میکنند که بر اسکورت کشتیهای تجاری، به اشتراک گذاری اطلاعات و حفاظت از خطوط دریایی متمرکز است تا رویارویی مستقیم با ایران.
نایتس این تلاش را با مأموریت آسپیدس اروپا در دریای سرخ مقایسه میکند که برای محافظت از ترافیک تجاری ایجاد شد نه تغییر موازنه نظامی.
برای تهران، این پویایی نشانه موفقیت است. ایران که قادر به مقابله مستقیم با قدرت نظامی آمریکا نیست، همچنان میتواند با وادار کردن دولتها و نیروی دریایی به موضع دفاعی، هزینههایی تحمیل کند.
هر تهدید جدید، چه در هرمز، بابالمندب - که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند - یا جاهای دیگر، منابع مورد نیاز برای حفظ جریان تجارت جهانی را افزایش میدهد.
در هسته این رقابت، پایایی و استقامت است. به نظر میرسد رهبران ایران بر این باورند که میتوانند فشار اقتصادی را بیشتر از آنچه ائتلاف به رهبری آمریکا بتواند اختلالات مکرر در تجارت جهانی و بازارهای انرژی را تحمل کند، تاب بیاورند.
این راهبرد همچنین یک هدف دیپلماتیک را دنبال میکند. تهران با نشان دادن توانایی خود در گسترش بحران در صورت لزوم، امیدوار است شرایط هرگونه مذاکرات نهایی را شکل دهد.
ری تاکی از شورای روابط خارجی و مشاور سابق ایران در وزارت امور خارجه آمریکا گفت: «اگر قرار است مذاکراتی انجام شود، آنها شرایط را تعیین خواهند کرد. هر دو طرف با تشدید، به تشدید پاسخ میدهند.»
با این حال، به نظر نمیرسد هیچ یک از طرفین حاضر به عقبنشینی باشند. در حالی که واشنگتن و تهران به آزمایش عزم یکدیگر ادامه میدهند، این خطر باقی است که راهبردی که برای به حداکثر رساندن اهرم فشار طراحی شده است، به درگیریای تبدیل شود که هیچکس نتواند آن را کاملاً کنترل کند.
(گزارش تکمیلی از پریسا حافظی در دبی؛ نوشته سامیا نخول؛ ویرایش راس راسل)