عربستان سعودی پنج ماه را صرف تلاش برای عدم کشیده شدن به یک درگیری منطقهای کرد و حتی با وجود هدف قرار گرفتن صنعت نفتش توسط پهپادهای ایرانی، کانالهای ارتباطی خود را با تهران باز نگه داشت.
اکنون به نظر میرسد که این کشور از سه جهت در محاصره قرار گرفته است: ایران و همچنین نیروهای نیابتیاش در عراق و یمن.
در هفته گذشته، این پادشاهی با حملات موشکی حوثیهای مورد حمایت ایران در یمن، حملات پهپادی شبهنظامیان طرفدار ایران در عراق و تهدیدات مجدد از سوی تهران مواجه شد.
اوایل سهشنبه به وقت محلی، مشخص شد که خویشتنداری دیگر گزینهای نیست –– جتهای جنگنده این کشور، به همراه هواپیماهای آمریکایی، حملاتی را در سراسر شرق عراق انجام دادند.
اما خطرات زیاد است.
درگیر شدن در یک درگیری گستردهتر، گزینهای پرخطر و بالقوه پرهزینه برای ریاض خواهد بود. طی دهه گذشته، این کشور بر گشایش پادشاهی به روی سرمایهگذاری خارجی و تبدیل آن به قدرت اقتصادی منطقهای تمرکز کرده است. این امر تا حدی سیاست تنشزدایی آن با ایران را مدتها قبل از جنگ، که منجر به توافقی با میانجیگری چین در سال ۲۰۲۳ شد، هدایت کرد.
این استراتژی اکنون در حال احتضار است، زیرا عربستان سعودی خود را در کانون طوفان مییابد. مقابله با دشمنان غیرقابل پیشبینی که در جنگ نامتقارن از سه جهت مهارت دارند، کابوس یک برنامهریز نظامی است.
عربستان سعودی دهها میلیارد دلار برای مدرنسازی ارتش خود و خرید سامانههای دفاع موشکی پیشرفته هزینه کرده است، اما دارای مساحت وسیعی (حدود یک پنجم مساحت ایالات متحده)، سواحلی برای دفاع و زیرساختهای نفتی آن به طور گستردهای پراکنده است.
تهدید حوثیها
در آخر هفته، حوثیها به دو مجتمع نفتی عربستان در سواحل دریای سرخ موشک شلیک کردند. تصاویر ماهوارهای و ویدئوهای مکانیابی شده نشاندهنده خسارات گسترده به یکی از این تأسیسات، در جازان در نزدیکی مرز با یمن است.
حملات موشکی پس از حملات حوثیها به دو نفتکش سعودی در دریای سرخ صورت گرفت، پس از آنکه این گروه محاصره کشتیرانی سعودی را که از گلوگاه بابالمندب عبور میکرد، اعلام کرد. حوثیها روز دوشنبه حمله دیگری به یک کشتی سعودی را ادعا کردند.
برای سعودیها، که بخش زیادی از صادرات نفت خود را از طریق بنادر دریای سرخ مانند ینبع تغییر مسیر دادهاند، زیرا هرمز همچنان فلج است، این محاصره نشاندهنده تشدید بزرگی است.
آنها در حال برنامهریزی برای گسترش بیشتر صادرات نفت از طریق دریای سرخ هستند – به حدود ۹ میلیون بشکه در روز طی سه سال آینده. اما تحلیلگران میگویند نفتکشهایی که ینبع را به مقصد بازارهای آسیایی ترک میکنند باید از بابالمندب عبور کنند، که حدود سه چهارم صادرات از طریق دریای سرخ را در معرض اختلال حوثیها قرار میدهد.
عربستان سعودی هفت سال را صرف تلاش و ناکامی برای بیرون راندن حوثیها از شمال یمن کرد و در سال ۲۰۱۵ یک حمله گسترده علیه این گروه شبهنظامی آغاز کرد. درگیریهای متعاقب آن یکی از بدترین بحرانهای انسانی در جهان را به وجود آورد.
آتشبسی در سال ۲۰۲۲ ترتیب داده شد، اما هرگز به صلح تبدیل نشد. عربستان سعودی محاصره اقتصادی و هوایی علیه مناطق تحت کنترل حوثیها را حفظ کرد.
اوایل این ماه، حوثیها عربستان سعودی را متهم کردند که فرودگاه صنعا، پایتخت، را بمباران کرده تا پرواز مستقیمی از تهران را که هشدارهای تغییر مسیر را نادیده گرفته بود، متوقف کند.
این پرواز حامل هیئت حوثی بود که از مراسم تشییع جنازه رهبر سابق ایران، علی خامنهای، بازمیگشت. اما «توجه به این موضوع نیز معطوف بود که چه چیزهای دیگری ممکن است با این هواپیما منتقل شده باشد»، به گفته نواف عبید از دپارتمان مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن.
این امر چرخه جدیدی از خشونت را آغاز کرد که با حملات موشکی در آخر هفته به اوج خود رسید.
محمد الباشا، تحلیلگر، میگوید: «تمام خطوط قرمز شکسته شدهاند، تمام دکمههای (سعودی) توسط حوثیها فشار داده شدهاند.»
یک منبع منطقهای روز دوشنبه به سیانان گفت که نیروی بزرگی از مبارزان یمنی متخاصم با حوثیها در بیابانهای شرق یمن در حال جمعآوری هستند. اگر این نیرو پیشروی کند، توسط نیروی هوایی عربستان، از جمله هلیکوپترهای تهاجمی آپاچی، پشتیبانی خواهد شد.
اما تحلیلگران میگویند در حال حاضر، پاسخ عربستان به احتمال زیاد شامل حملات هوایی خواهد بود. روز جمعه، نیروی هوایی عربستان بندر حدیده، بزرگترین بندر تحت کنترل حوثیها را در تلافی حملات به نفتکشها هدف قرار داد.
به گفته عبید، نیروی هوایی عربستان در تشخیص، ردیابی و درگیری با تهدیدات نظامی پراکنده، بسیار توانمندتر از ۱۰ سال پیش است. این نیرو سیستمها را به گونهای یکپارچه کرده است که «زمان بین تشخیص و درگیری را به طرز چشمگیری کوتاه میکند.»
اما این احتمال نیز وجود دارد که حوثیها را بتوان با پول خرید؛ آنها اغلب برای حقوق و دستمزد عظیم کارمندان دولتی و شبهنظامیان خود پول نقد درخواست کردهاند.
به گفته الباشا، «به نظر میرسد حوثیها از الگوی کره شمالی پیروی میکنند و از چرخههای مکرر تحریک برای کسب امتیازات سیاسی و اقتصادی استفاده میکنند… و مناطق خود در جنوب عربستان سعودی و دریای سرخ را به صحنه نمایش خود تبدیل میکنند.»
اینکه آیا آنها برای پول سعودی به حامیان ایرانی خود پشت خواهند کرد یا خیر، نامشخص است.
تهدید از عراق
به گفته وزارت دفاع عربستان سعودی، در میان نخلستانهای جنوب عراق، شبهنظامیان طرفدار ایران روزهای دوشنبه و سهشنبه دو حمله پهپادی را به زیرساختهای حیاتی عربستان و پایتخت ریاض انجام دادند. تحلیلگران میگویند حوثیها ممکن است به این شبهنظامیان کمک فنی کرده باشند.
صبر ریاض به سر آمده بود. و اوایل سهشنبه، به گفته وزارت دفاع، «حملات دقیق و هدفمندی» را علیه شبهنظامیان در شرق عراق که «با حملات به تأسیسات نفتی در پادشاهی مرتبط بودند» انجام داد.
یک خط قرمز جدید وجود داشت. این وزارتخانه افزود: «پادشاهی تأکید میکند که به دنبال تشدید تنش نیست، اما به هر تجاوزی که با آن روبرو شود، پاسخ خواهد داد.»
به گفته نیروهای بسیج مردمی، گروه چترباز شبهنظامیان، «تعدادی از افراد» در این حملات کشته و زخمی شدند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد که عملیات مشترک «پاسخی قوی» به بیش از ۳۰ حمله پهپادی بود که به گفته این فرماندهی، توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران هدایت شده بود.
به گفته سنتکام، در چند هفته اول جنگ، صدها پهپاد از عراق به سمت تأسیسات آمریکایی در عربستان سعودی شلیک شد. با وجود آتشبس در درگیری، چند مورد دیگر در ماه مه دنبال شد.
مقامات سعودی حمله دقیق و ویرانگر به پالایشگاه بقیق در سال ۲۰۱۹ را فراموش نخواهند کرد، که تقریباً نیمی از تولید نفت عربستان را از بین برد.
حوثیها مسئولیت آن حمله را بر عهده گرفتند، اما منابع اطلاعاتی در آن زمان به سیانان گفتند که این حمله به احتمال زیاد از عراق نشأت گرفته است. در آن مورد، عربستان سعودی تصمیم گرفت تلافی نکند، اما ایران را مسئول این حمله دانست.
تهدید ایران
در ماه مارس و آوریل، مقامات سعودی برای سرمایهگذاری در فناوری ضد پهپاد تلاش کردند، زیرا پهپادهای شاهد ایران تأسیسات نفتی در سواحل شرقی این کشور را هدف قرار دادند. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از ریاض بازدید کرد تا یک سیستم دفاعی یکپارچه برای دفاع در برابر حملات پهپادی ایران ارائه دهد.
اما چنین سیستمی یک شبه نصب نمیشود. عربستان سعودی همچنان با تهدید دوگانه پهپادهای ایرانی و موشکهای بالستیک کوتاهبرد از آن سوی خلیج فارس روبرو است.
در حالی که ایران از ماه آوریل عربستان سعودی را مستقیماً هدف قرار نداده است، وزارت امور خارجه این کشور این هفته مجدداً ادعا کرد که «برخی از کشورهای خلیج فارس به طور مستقل در حملات نظامی به ایران شرکت کردهاند. ایالات متحده مسئول این حملات است، اما نقش برخی کشورهای منطقه را نمیتوان نادیده گرفت.»
به گفته یک دیپلمات آشنا با وقایع، عربستان سعودی در اوایل درگیری حملات هوایی را علیه ایران انجام داد، اما این حملات با دقت کالیبره شده بودند.
این دیپلمات در ماه مه به سیانان گفت که این یک پاسخ متناسب بود که برای نشان دادن این که پادشاهی میتواند از خود دفاع کند «اگر ایالات متحده در اطراف نباشد» طراحی شده بود.
اگر عربستان سعودی دوباره مورد حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گیرد، ممکن است با انتخابی ناخوشایند روبرو شود: پاسخ مستقیم به گونهای که آن را عمیقتر به جنگ بکشاند یا چشمپوشی کند و رژیم تهران را که بسیاری آن را سرسختتر از قبل از جنگ میدانند، جسورتر کند.
عربستان سعودی از قبل با ضربه اقتصادی قابل توجهی از این درگیری روبرو است. در سه ماهه اول سال جاری، این کشور بزرگترین کسری فصلی خود را از سال ۲۰۱۸ ثبت کرد، زیرا هزینههای خود را برای جبران اثرات جنگ و اقتصاد راکد افزایش داد.
این کسری تا حدی با درآمدهای بالاتر از نفت گرانتر جبران شده است، اما اختلال بیشتر در تولید و صادرات نفت، این امر را به خطر میاندازد. بسیاری از پروژههای بزرگ این پادشاهی از قبل کاهش یافتهاند.
در نهایت، عربستان سعودی در میانه محلهای قرار دارد که تهدیدآمیزتر و ناپایدارتر از ۲۸ فوریه، روز آغاز جنگ، به نظر میرسد.
مقامات سعودی از سبک ناگهانی سیاستهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در قبال ایران و غزه غافلگیر شدهاند.
در حالی که همکاری نظامی به نظامی عربستان و آمریکا نزدیک باقی مانده است، نگرانی گستردهتری در ریاض وجود دارد که پس از کاهش علاقه آمریکا، تنها بماند تا با ایران ستیزهجوتر و قاطعتر روبرو شود.
این پادشاهی و متحدانش در یک دوراهی قرار دارند. این امر کمکی نمیکند که عربستان سعودی و امارات متحده عربی تازه شروع به ترمیم روابطی کردهاند که با خروج ناگهانی امارات از کارتل نفتی اوپک، اختلافات بر سر درگیری با ایران و اختلاف نظر بر سر حمایت از چه کسی در برابر حوثیها در یمن، خدشهدار شده است.
عربستان سعودی اکنون به وضوح تصمیم گرفته است که تنها تا حدی میتواند مجازات را تحمل کند قبل از اینکه تلافی کند.