هنگامی که شبکه برق ملی کوبا، مانند سه بار در ۱۰ روز گذشته، از کار میافتد، نالهای جمعی در شهرهای آن پخش میشود و مردم بار دیگر از خود میپرسند که آیا سیستم برق قدیمی این جزیره به زودی غیرقابل بازسازی خواهد شد.
این جزیره کارائیبی به طول ۱۲۵۰ کیلومتر با ۹.۵ میلیون نفر جمعیت، تحت محاصره نفتی شش ماهه تحمیل شده از سوی ایالات متحده قرار دارد که بخشی از کارزار فشار برای سرنگونی دولت کمونیستی آن است. اما وضعیت وخیم زیرساختهای کوبا به مراتب قدیمیتر است.
خورخه پینیون، پژوهشگر ارشد انرژی در دانشگاه تگزاس، اظهار داشت: «ستون فقرات این سیستم هنوز نیروگاههای بزرگ هستند و آنها قدیمی، خراب و فرسوده شدهاند.»
با افزایش دمای تابستان به میانه ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت ۸۰ درصد، صبر مردم در خیابانها به سر آمده است. برای بسیاری، فروپاشیهای سراسری برق به طور یکپارچه با قطعیهای محلی برق که از قبل نیز ویرانگر بودند، در هم آمیخته است. جایی که زمانی سالسا خیابانها را پر میکرد، اکنون صدای کوبیدن قابلمهها و ماهیتابهها به موسیقی متن کشور تبدیل شده است؛ این «کاسرولازوها» (cacerolazos) نشاندهنده بدبختی مشترک بیخوابی، غذای فاسد شده و امیدهای رو به زوال برای رهایی است.
برق تنها به صورت پراکنده وصل میشود. آلبرتو، مردی میانسال، هفته گذشته در محله ودادو هاوانا در میان هیاهوی قابلمهها فریاد زد: «یک ساعت برای روشن کردن پمپ آب یا شارژ کردن تلفنها کافی نیست. مردم میخواهند دولت همین الان اقدام کند.»
با این حال، دولت میگوید گزینههای کمی دارد. ویسنته د لا او لوی، وزیر انرژی، گفت: «ما قبلاً هم گفتهایم، کمبود کامل سوخت وجود دارد و ما به قطعات یدکی برای واحدهای حرارتی خود دسترسی نداریم.»
از ۳ ژانویه، زمانی که ارتش آمریکا نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا را ربود، دونالد ترامپ وعده داده بود که کوبا سقوط خواهد کرد. او در ماه مارس در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «چه آن را آزاد کنم، چه بگیرم، فکر میکنم میتوانم هر کاری که میخواهم با آن انجام دهم.»
واشنگتن در تلاشهای خود برای دستیابی به این هدف، از تحریمها برای نابودی صنایع کوبا استفاده کرده است. شرکتهای خارجی که در این جزیره فعالیت میکردند، از اپراتورهای هتل، خطوط هوایی، شرکتهای معدنی و کشتیرانی، مجبور به خروج شدهاند (یا در مواردی مانند شرکت معدنی نیکل کانادایی شریت، برنامههایی برای ماندن با فروش سهام خود به ری واشبرن، مشاور سابق ترامپ، تدوین کردهاند).
یک واردکننده خودروهای برقی گفت: «ما هفت کانتینر در کینگستون و ۴۰ کانتینر دیگر در چین داریم، اما هیچ ایدهای نداریم که چه زمانی، یا اصلاً، به دست ما خواهند رسید.»
در ماه مه، دادگاهی در فلوریدا، رائول کاسترو ۹۵ ساله را به اتهام قتل، ۳۰ سال پس از سرنگونی هواپیماهای کوچک از میامی که اعلامیههایی را بر فراز هاوانا پخش میکردند، متهم کرد و امکان یک استخراج به سبک ونزوئلا را باز کرد.
حتی پیش از آنکه ایالات متحده فشارها را افزایش دهد، دولت کوبا ضعیف بود و در دوران همهگیری به دام ابرتورم افتاده بود. اکنون، خدمات عمومی در حال تضعیف هستند. کوبا سالها یکی از امنترین کشورهای آمریکای لاتین بود، اما اکنون جرم و جنایت با درگیری در خیابانها، سرقت از خودروها و خانهها، و کیفقاپیهای همراه با خشونت در حال شکوفایی است. پلیس، که زمانی در همه جا حضور داشت، به سختی پیدا میشود و قربانیان شکایت دارند که ساعتها طول میکشد تا سر برسند.
با این حال، آنها هنوز آنجا هستند. گروه «زندانیان مدافع» (Prisoners Defenders) مستقر در مادرید، اعلام کرد که تعداد زندانیان سیاسی به ۱۳۰۶ نفر افزایش یافته است، با تازهواردانی مانند هکتور اوچوآ ورگارا که «پس از شرکت در تظاهرات مسالمتآمیز علیه قطعی برق و کمبود آب در سیگو د آویلا» بازداشت شده است.
اما مشهورترین زندانی سیاسی کوبا، هنرمند لوئیس مانوئل اوترو آلکانتارا، پس از گذراندن محکومیت پنج ساله خود به دلیل رفتار بینظم، روز شنبه در راه تبعید به ایالات متحده بود، اما به مدت یک هفته در مکانی نامعلوم نگهداری میشود تا ویزای او ترتیب داده شود.
عزم دولت کوبا برای متحد نشان دادن خود، تحت فشار قرار گرفته است. ماههاست که ایالات متحده اطلاعاتی از مذاکرات خود درباره توافق احتمالی بر سر اصلاحات سیاسی و اقتصادی را فاش میکند؛ مذاکراتی که از طریق رائول گییرمو رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو، انجام میشود.
هفته گذشته، رودریگز کاسترو ۴۲ ساله با روزنامه «یواسای تودی» (USA Today) مصاحبهای انجام داد و خبرنگاران را به یکی از دفاتر قدیمی پدربزرگش در هاوانا و سپس به رستوران شیک «آنتوخوس» (Antojos) دعوت کرد. او کفشهای کتانی هرمس (Hermès)، ساعت رولکس (Rolex) به تن داشت و اسناد رسمی را در کیف سالواتوره فراگامو (Salvatore Ferragamo) حمل میکرد. او به خبرنگاران گفت: «اینکه بسیاری از مردم نمیتوانند مانند من زندگی کنند، مرا آزار میدهد.» وی افزود که اگرچه علاقهای به سیاست ندارد، اما «اگر در مقطعی انقلاب به من نیاز داشته باشد، من قدم پیش خواهم گذاشت.»
نتیجه این مصاحبه، خشم و اعتراض موسیقیدانان، دانشگاهیان، دیپلماتهای سابق و مردم عادی در خیابانها بود که از چنین نمایشهایی از سوی فردی که به گفته خولیو سزار گوانچه، دانشگاهی معتبر، «بدون وظایف عمومی نهادی شناخته شده» است، خشمگین شدند.
اما مهمتر از همه، خشم جوانان کوبایی مرتبط با دولت بود. میشل تورس کورونا، که برنامه «کن فیلو» (Con Filo) او در تلویزیون کوبا اخیراً نمونهای از تبلیغات دولتی محسوب میشد، نوشت: «تصاحب وظایف دولتی، پذیرش نقش عمومی که هیچ کس شما را برای آن انتخاب نکرده است، اعلام خود به عنوان سخنگوی اقدامات یا جهتگیریهای جدید برای کشور... آیا به شخص دیگری اجازه چنین کاری داده میشود؟»
در اوایل بحران، ایالات متحده به وضوح اعلام کرد که به دنبال فردی برای ایفای نقش «دلسی» (Delcy) خود بوده است، معادل دلسی رودریگز ونزوئلا که جایگاه مادورو را به عنوان رئیسجمهور ونزوئلا به دست گرفت و اکنون با واشنگتن همکاری نزدیکی دارد. اما مایکل بوستامانته، رئیس مطالعات کوبا و کوبایی-آمریکایی در دانشگاه میامی، معتقد است که مصاحبه رودریگز کاسترو با «یواسای تودی» ممکن است نشانهای از فروپاشی چنین مذاکراتی باشد و آن را «فریادی برای جلب توجه» میخواند.
او گفت: «فکر میکنم این سوال مطرح است که او دقیقاً از طرف چه کسی صحبت میکند و آیا کانال ارتباطی با او ادامه دارد یا خیر.»
مطمئناً، پس از آرامش نسبی در طول جام جهانی، طبلهای جنگ بار دیگر در ایالات متحده، در ۹۰ مایلی شمال، به صدا درآمدهاند.
در محیط غیرمعمول هتل بیلتمور (Biltmore) در کورال گیبلز (Coral Gables)، جب بوش، فرماندار سابق فلوریدا، در کنار یک پهپاد شاهد ایرانی ایستاد و تلاش کرد کوبا را با ایران بر سر گزارشهای (تأیید نشده) مبنی بر خرید ۳۰۰ پهپاد تهاجمی توسط کوبا مرتبط سازد. او گفت: «فکر میکنم مهم است که تشخیص دهیم ایران به طور مداوم با کوبا همکاری کرده است.» در کاخ سفید، ترامپ ادامه داد و گفت: «ما اجازه نخواهیم داد این اتفاق بیفتد.»
در همین حال، تلاشهای دولت کوبا برای نشان دادن تمایل به همکاری با گشایش اقتصادی، اعلام ۱۷۶ اقدام هنوز اجرا نشده برای گسترش بخش خصوصی و دعوت به سرمایهگذاری، توسط وزارت امور خارجه ایالات متحده به عنوان «نشانههای سطحی» رد شد.
شبکه برق ساعت ۷ صبح چهارشنبه دوباره وصل شد و مردم در صورت وصل شدن برق محلهشان، ابراز خوشحالی میکردند. اما همه میدانستند که این فقط موقتی است و از آن زمان به بعد، در سراسر کوبا، قطعی برق بدتر از قبل شده است.
لورا گارسیا، تصویرگر و مادر مجردی از محله ۱۰ د اکتوبر هاوانا، گفت که همسایگانش اکنون فقط در زمان حال زندگی میکنند. او گفت: «آنچه میشنوم، سطحی از ناامیدی است که اجازه بحث درباره آینده را نمیدهد.» او تازه ۷۲ ساعت بدون برق مانده بود و وقتی برای اظهارنظر بیشتر تحت فشار قرار گرفت، فقط زمزمه کرد: «آنچه باید سقوط کند، سقوط نمیکند.»